Гъэтхэ дзэ дэщыгъор мэлылъфэгъум и 1-м Урысыем щырагъэжьагъ ыкIи ар бэдзэогъум и 15-м нэс кIощт. Къулыкъур зыхьыщт нэбгырэ 550-рэ фэдиз Адыгэ Республикэм икIыщт. Ащ изэхэщэн тишъолъыр зэрэщыкIорэм, ныбжьыкIэхэм къулыкъур зыщахьын алъэкIыщт чIыпIэ­хэм, нэмыкI упчIэу цIыфхэр зыгъэгумэкIыхэрэм ащыщхэр фэдгъэза­гъэх Адыгэ Республикэм идзэ комиссарэу Александр Авериным.

— Александр, сыд фэдэ екIолIакIэкIэ къулыкъур зыщахьыщт чIыпIэр ­къыхахыра, ар зыгорэущтэу псауныгъэм епхыгъэу щыта?

— Дзэ къулыкъум ащэщт ныбжьыкIэм ипсауныгъэ изытет зыхэхьэрэ купэу уплъэкIунхэм къагъэлъагъорэм елъытыгъэу УIэшыгъэ КIуачIэхэм ащыщэу зыхэфэщтыр къэпIон плъэкIыщтэп. ГущыIэм пае, ныбжьыкIэм ипсауныгъэ купэу Б-4-р фагъэу­цугъэмэ, ошъогу-десантнэ дзэ­хэм къулыкъур ащихьын ылъэ­кIыщтэп. Ащ хахьэрэр А-1-р ары. ЗэрэхъурэмкIэ, дзэ къулыкъум ащэщтыр медицинэ уплъэкIуным зыпхырыкIыкIэ, тикъэралыгъо ишъолъырэу ыкIи дзэу къулыкъур зыщихьы шIоигъор комиссием къыщиIонэу фитыныгъэ иI.

Псауныгъэм нэмыкIэу, ащ иунагъо изытет тыдеплъын фае — шъхьэгъусэ, сабыйхэр иIэ­хэмэ. Нэужым лъэныкъо пстэури къыдыхэлъытагъэу, къулыкъур зыщахьыщт чIыпIэхэу дзэ округым иштаб къыгъэнэфагъэм ащыщ тэгъакIо.

— Унагъоу къызэрыкIыгъэм изытет зыдащэщт чIыпIэм сыдэущтэу еп­хыгъа?

— ГущыIэм пае, янэ-ятэхэр пенсионерхэмэ, е уз гъэтIы­лъыгъэ яIэмэ, е тIумэ язырэр мыпсаужьмэ, мы Iэгъо-блэгъум ит дзэ частьхэм ащыщ къулыкъур щихьынэу агъэкIощт. Мыщ къыхиубытэхэрэр: янэ илъэс 60-м, ятэ илъэс 66-м нахьыжъхэмэ, ежь ныбжьыкIэм сабыитIу иIэмэ. Ау ащ къикIырэп зыщыпсэурэ унэм дэжь дзэ частыр щытынэу.

Иунэгъо Iофыгъохэм ялъытыгъэу зыщыпсэурэм пэблагъэу къулыкъур ыхьын зыхъукIэ, егъэджэн подразделением хэмыфэн ылъэкIыщт. Сыда пIомэ «еджэн» ужым къэралыгъом ит дзэ частьхэм кIалэхэр атырагуащэх. Арышъ, фэгъэкIотэнэу зигугъу къэтшIыгъэхэр зиIэхэр егъэджэн подразделениехэм агъакIохэрэп.

— Сыдигъуи дзэ къулыкъум зыщызыдзыехэрэр щыIэх. Ахэм алъэныкъо­кIэ сыд фэдэ IофшIэна зешъухьэрэр ыкIи пшъэ­дэкIыжьэу ахьырэр?

— Къулыкъум зыщызыдзыеу алъытэрэр повесткэ ратыгъэу комиссием е ядэщыгъом къемыкIолIагъэр ары. НахьыбэрэмкIэ ещэжьэгъур ары къызэмыкIолIэжьхэрэр. Ащ фэдэ зы­хъурэм хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ Министерствэм макъэ етэгъэIу. Зызыгъэбылъырэ цIыфыр министерствэм илIыкIохэм къызэрагъотырэм ыкIи къулыкъум зэрагъакIорэм прокуратурэр лъэплъэ. Къулыкъум мыкIонымкIэ ушъхьагъу гъэнэфагъэ имы­Iэу щытмэ, ныбжьыкIэм фау­гъоигъэ материалыр Следственнэ Комитетым агъэхьы.

Конституцием къызэрэди­лъытэрэмкIэ, УФ-м игражданин пэпчъ хэгъэгум икъэухъумэн ипшъэрылъ. Дзэ комисса­риатым иучет хэмыуцорэм ыкIи игъом хэмыкIыжьырэм — адми­нистративнэ е къулыкъум афэ­мыкIорэм — уголовнэ пшъэ­дэ­кIыжь рагъэхьы. УФ-м и Уголовнэ кодекс истатьяу 328-м иа 1-рэ Iахь къызэригъэнафэ­рэмкIэ, тазыр, хьапс мэзи 3 — 6, илъэси 2 тыралъхьэ.

Ау къыхэзгъэщымэ сшIоигъу дзэ къулыкъум зыщызыдзыехэрэм япчъагъэ нахь макIэ зэрэхъугъэр. Дзэхэм ащыхъу­рэ­-ащышIэрэр мы уахътэм бэрэ къаIуатэ зэрэхъугъэм ар еп­хыгъ. Iофтхьабзэу зэхатщэхэрэм къу­лыкъум бэмышIэу къикIыжьыгъэхэр къахэтэгъэлажьэх. ТиIэх ветеранхэу еджэпIэ зэфэшъхьафхэм ачIэсхэм патриотизмэм ылъэныкъокIэ гущыIэгъу афэхъухэрэр.

— Дзэ къулыкъур зыхьы зышIоигъохэм ягугъу ­къэтшIымэ…

— Мы лъэныкъомкIэ Iофхэм язытет бэкIэ нахьышIу хъугъэ. ГущыIэм пае, апшъэрэ дзэ еджа­­пIэхэм ачIахьэ зышIоигъо ныбжьыкIэхэм япчъагъэ фэди 5-кIэ нахьыбэ хъугъэ. Джащ фэдэу дэщын пунктхэм кIэла­кIэхэр зэхэтхэу бэу къякIуалIэх. Ары пакIошъ, мэхьанэ ин зиIэ дзэхэм къулыкъу ащызыхьы зышIоигъохэм, зипсауныгъэ ыкIи зипсихологическэ зытет дэгъу­хэм азыфагу зэнэкъокъу илъ.

БэмышIэу цIыфхэм зэIукIэгъу адысиIагъ. Ащ къекIолIагъэх ят, ян, якIалэ. Нэбгырищри къы­кIэлъэIух кIалэр хы пехотэм агъэкIонэу. Берет шIуцIэр зыщилъэным сыдигъуи зэрэ­кIэ­хъопсырэр ащ къыIуагъ. Ау гу­мэкIыгъор ипсауныгъэкIэ ма­­кIэу щыкIагъэ горэ зэриIэр ары. Амал зэриIэкIэ ащ тишIуа­гъэ едгъэкIыщт, ау аужырэ гу­щыIэр врачхэм ялъытыгъэщт.

— Сыд фэдэ дзэ\хэр ара ныбжьыкIэхэм къулы­къур щахьымэ ашIои­гъоу нахьыбэрэмкIэ къыхахыхэрэр?

— ХэушъхьафыкIыгъэ мэ-хьа­нэ зиIэ дзэхэм, ошъогу-десантнэ дзэхэм (ВДВ-р), хы пе­хотэр нахь агу рехьых. Ана­хьэу апшъэрэ техническэ еджапIэ­хэр къэзыухыгъэ кIалэхэр къыкIэлъэIух техникэм епхыгъэ частьхэм агъэкIонхэу.

— Ащ фэдэу ялъэIухэр афэшъогъэцакIэха?

— Ары. ЫпшъэкIэ къызэрэщысIуагъэу, дэщын комиссием изэхэсыгъо зыфеджагъэр, къулыкъур зыщихьы шIоигъо дзэхэр ныбжьыкIэм къыщиIонхэу щыт. Нэужым атырагуащэхэ зыхъукIэ а шIоигъоныгъэр къыдалъытэх.

— Сыд фэда альтернативнэ къулыкъур?

— Альтернативнэ граждан къулыкъур дзэ къулыкъум ычIыпIэкIэ обществэм ыкIи къэралыгъом ящыкIэгъэ хэушъхьа­фыкIыгъэ IофшIэныр гъэцэкIэгъэныр ары. Мыр зыхьынэу зытефэхэрэр илъэс 18 — 27-рэ зыныбжьыхэу, зиморальнэ еплъы­кIэхэмкIэ е динэу ылэ­жьырэмкIэ Iашэ ыIыгъын зэримылъэкIыщтыр къэзыгъэшъыпкъэжьын зылъэкIырэ цIыфыр ары. Альтернативнэ къулыкъур зыхьыхэрэр социальнэ мэхьанэ зиIэ учреждениехэм агъакIох.

— Гъэзетеджэхэр къызыкIэупчIэхэрэм ащыщ дзэм къулыкъур щызымыхьыгъэр «контрактнэ къулыкъу» зыфаIорэм кIэтхэн фитымэ.

— ЗыныбжьыкIэ къулыкъур зыхьынэу зытефэрэ цIыфэу апшъэрэ гурыт гъэсэныгъэ зиIэр илъэскIэ къулыкъум ащэн е илъэситIу ипIалъэу зэзэгъыныгъэм кIэтхэн ылъэкIыщт. — Апшъэрэ еджапIэм ущеджэзэ къулыкъур ­дэпхьын плъэкIыщта?

— Хьау. Ащ фэдэ хэбзэгъэу­цугъэ щыIэп.

— Сыд фэдэ дзэ сэнэ­хьатхэр ара нахь ящыкIа­­гъэхэр?

— Водительхэр ыкIи водитель-механикхэр.

— ТиблэкIыгъэ зэдэгу­щы­Iэгъу мы упчIэр къыщытIэтыгъагъ. Джыри бэхэр зэригъэгумэкIыхэ­рэм фэшI тыкъыкIэмыупчIэнэу хъурэп. Дзэ дэщыгъо Iофтхьабзэм къы­хиубытэу къулы­къум ащэгъэ ныбжьыкIэхэр хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлэ­жьэнхэ е нэмыкI чIыпIэу зыщымырэхьатхэм агъэкIонхэ алъэкIыщта?

— Къыблэ дзэ округым ичастьхэм ащэгъэ къулыкъу­шIэхэр ащ фэдэхэм ахагъэла­жьэхэрэп. Ары пакIошъ, егъэ­джэн Iофтхьабзэхэр зыщахьырэ чIыпIэхэу Украинэм пэгъунэ­гъоу алъытагъэхэм ащыIэ къулы­-къу­шIэхэр зэкIэри къыIуащыгъэх. Арышъ, мы лъэныкъомкIэ ны-ты­хэр гумэкIыгъо хэтынхэр ищыкIагъэп. — Тхьауегъэпсэу гущыIэгъу укъызэрэтфэхъугъэмкIэ.

Iэшъынэ Сусан. Сурэтхэр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъэх.