1986-рэ илъэсым мыщ фэдэ имэфэ анахь тхьамыкIэгъо хъугъэ-шIагъэхэм ащыщыр — Чернобыль иэлектростанцие иреактор къызэрэуагъэр — дунаим щызэлъашIагъ.

Ащ ыпкъ къикIыкIэ нэбгырэ мин пчъагъэхэм радиацием япсауныгъэ зэрарышхо рихыгъ, псэупIэхэр ямыIэжьэу къэнагъэх. Мы аварием къызыдихьыгъэ тхьамыкIагъохэм ядэгъэзыжьын Адыгеим икIыгъэ нэбгырэ 800-м ехъу хэлэжьагъ.

Апэ Чернобыль кIуагъэхэм ащыщ Адыгэ республикэ общественнэ организациеу «Чернобыль иинвалидхэр» зыфиIорэм итхьаматэу Шыкъултыр Юрэ.

— Мы мэфэ шIуцIэр тарихъым нахь чыжьэу щылъэкIуатэ, ау тыгу илъ узыр ыкIи шъыгъор нахь макIэ хъурэп. Тэ, дэгъэзэжьакIохэмкIэ, мы мафэм мэхьанэ иIэу щыт — къытхэмытыжьхэу зыцIэ дышъэ хьарыфхэмкIэ саугъэтым щыхэутыгъэхэр тыгу къэтэгъэкIыжьых, — еIо Шыкъултыр Юрэ.

1986-рэ илъэсым тигущыIэгъу дзэ къулыкъур ыхьыщтыгъ ыкIи Чернобыль АЭС-м игъунэгъоу командировкэ щыIагъ. Радиацием къызыдихьыгъэ тхьамыкIагъохэм ядэгъэзыжьын жъоныгъуа­кIэм къыщегъэжьагъэу Iоныгъом нэс Юрэ хэтыгъ.

— А уахътэм ехъулIэу Мыекъопэ мэ­къумэщ техникумыр механик сэнэхьат сиIэу къэсыухыгъэу щытыгъ. IэпэIэсэны­гъэ зиIэ водительхэм сахэтэу дзэм къулыкъу щызыхьыхэрэм машинэ зефакIэ язгъэшIэнэу сагъэкIогъагъ, — ыгу къэкIыжьы Юрэ. — Мэлылъфэгъум и 26-м частым тыдэтыгъ ыкIи Чернобыль къыщыхъугъэ тхьамыкIагъом икъэбар тшIагъэп. ЕтIанэ жъоныгъуакIэм и 8-м дзэ вертолетхэр тызыдэт базэм къэбыбыгъэх. Ахэм зэкIэми хэушъхьафыкIыгъэ нэгуихъохэр зэраIулъым тынаIэ теты­дзагъ. МэшIогъэкIосэ командэм сыхэтэу автомобилэу ЗИЛ-130-мкIэ дежурствэр схьыщтыгъэ. Чернобыль атомнэ электростанцием машIор щызыгъэкIуасэщтыгъэхэм сахэтын фаеу хъугъэ. Ащ ыпэкIэ радиацием щынагъоу къыхэкIын ылъэ­кIыщтымкIэ гущыIэгъу къыфтэхъугъэх, дозиметрэхэр къытатыгъэх. ТызэрэныбжьыкIэм къыхэкIыкIэ щынагъом илъэшыгъэ зэхэтшIагъэп, къыдгурыIуагъэп, къытатыгъэ приборхэм шапхъэу къагъэ­лъагъорэми тыпылъыгъэп. Нэужым пост­хэр тырагъэуцуагъэх, вертолетхэм тякIуалIэ мыхъунэу ашIыгъ.

Охътэ гъэнэфагъэ тешIагъэу апэрэ илъэсэу къулыкъу зыхьынэу ащэгъэ дзэ­кIолIхэр а частым къыдагъэкIыжьыгъэх, нахьыжъхэр къагъэнагъэх. Шыкъул­тыр Юрэ къызэриIотэжьырэмкIэ, апэ зэхъокIыныгъэ горэ пкъышъолым хэхъу­хьэу къашIэщтыгъэп. Мафэ тешIэ къэс жэ кIоцIым гъучIымэ дэоу, тхьамыкIагъор зыщыхъугъэ лъэныкъомкIэ жьыр къикIы зыхъукIэ, шъхьэр узэу фежьагъ. Илъэсхэр тешIэ къэс Чернобыль псауныгъэм зэрарэу рихыгъэр нахь зэхашIэу хъугъэ.

Къулыкъур ыухи Шыкъултыр Юрэ Мые­къуапэ къыгъэзэжьыгъ ыкIи авто­хъызмэтшIапIэхэм ащыщ IофшIапIэ Iухьагъ. 1988-рэ илъэсым инсультыр къеуагъ. Медицинэ уплъэкIунхэр зашIыхэм, врачхэм агъэшIэгъуагъ илъэс 24-рэ нахь зымыныбжь кIэлэ ныбжьыкIэм ыпкъынэ-лынэ зыныбжь хэкIота­гъэм зэрэфэдэр. Икъэбар зашIэм къагуры­Iуагъ Iофым изытет. Юрэ я 2-рэ купым хэ­хьэрэ сэкъатныгъэ зиIэхэм ащыщ.

— Чернобыль иатомнэ электростанцие къызэом къыздихьыгъэ тхьамыкIагъохэм ядэгъэзыжьын хэлэжьагъэхэм сахэтэу ЛIыхъужъныгъэм иорден 1987-рэ илъэсым къысфагъэшъошагъ, — къе­Iуатэ Шыкъултыр Юрэ. — Тамыгъэу «Участник ликвидации аварии на ЧАЭС» зыфиIорэр къысатыгъ, илъэс пчъагъэхэм чернобыльцэхэм яобщественнэ организацие иправление сыхэтыгъ. ИкIыгъэ илъэсым игъэтхапэ къыщегъэжьагъэу джы ащ пэщэныгъэ дызесэхьэ.

Мыгъэ коронавирусым ыпкъ къикIыкIэ тигущыIэгъу ипсауныгъэ тIэкIу къызэ­кIэкIуагъ нахь мышIэми, радиацием къы­кIэлъыкIогъэ тхьамыкIагъохэм ядэгъэзыжьын хэлэжьагъэхэм яюридическэ Iофыгъохэм, яматериальнэ фэIо-фа­шIэ­хэм, нэмыкIхэми язэшIохын ыуж ит.

Чернобыль щыIагъэхэм лIыхъужъ­ныгъэу зэрахьагъэр лIэуж пчъагъэхэм къа­хэнэщт, ар егъэшIэрэ шIэжьэу цIыф­хэм агу илъыщт.

Iэшъынэ Сусан. Сурэтыр Татьяна Дубовик тырихыгъ.