НэIуасэ сызыфэхъугъэ кIэлэегъаджэм цIыф шъабэу, Iэсэ цIыкIоу сыхэплъагъ, классым сабыеу исыр зысэлъэгъум, «нэбгырэ пэпчъ унэсын, уекIолIэн, епIожьын, ыгу къэпIэтын, къыодэIу шIоигъо пшIын фае», - сIуи сыгукIэ зэсIожьыгъ. ЕтIанэ, нахь нэIуасэ сызыфэхъум, зэкIэри нафэ къэхъугъ.

Шъыпкъэ, апэрэ классэп мыгъэ Шъоджэ Саидэ ригъа- джэхэрэр, яплIэнэрэр шIэхэу къаухыщт, тхакIи, еджакIи, гупшысакIи ашIэ, дэгъумрэ дэимрэ зэхашIыкIы. Джы къэ- кIорэ илъэсыкIэ еджэгъум зы кIэлэегъаджэп яIэщтыр, предмет пэпчъ кIэлэегъэджэ шъхьаф.

БлэкIыгъэ илъэсиплIым ахэр Саидэ ригъэджагъэх. КIэлэцIыкIухэр Адыгэ республикэ гимназием къызэкIохэм, нахьыбэм еджакIи тхакIи арагъэшIагъэу щытыгъ, зэрафэлъэкIэу пчъагъэ- хэр зэхалъхьэщтыгъэх, зэхахыщтыгъэх. Джы ащ тетэу унэе еджэпIэ цIыкIухэм сабыйхэр еджапIэм фагъэхьазырых. Ау а шIэныгъэхэр кIэлэегъаджэм гимназием ипрограммэ иша- пхъэхэм къарищэлIэнхэ фэягъ. Ащ тетэуи хъугъэ, джы сабыйхэм ашIэрэр, кIэлэегъаджэм зыфигъэсагъэхэр бэ.

Шъыпкъэ, непэрэ сабыйхэр илъэси 10 – 20-кIэ узэкIэIэбэжьмэ щыIагъэхэм афэдэхэп. Япсауныгъэ изытеткIи, яшэнкIи нэмыкIых. Ахэм сабый псынкIэхэр къахэкIых, бгъэдэIонхэр, еджэным ебгъэгугъунхэр Iоф къызэрыкIоу щытэп, ау Саидэ сабый пэпчъ амалэу иIэр къыдилъытэзэ, екIолIакIэ къыфегъоты. Ар къаушыхьаты сабыйхэм яеджа- кIи, язекIуакIи, ны-тыхэр кIэлэегъаджэм къызэрэфэразэхэми. Зисабый зэчыишхо зыхэлъэу еджэным фаблэм янэ- ятэхэри, кIэлэцIыкIоу зишIэ нахь шIэгъуаехэм янэ-ятэхэри къыпфэрэзэнхэм мэхьанэшхо иI. Саидэ ар къыдэхъу.

КIэлэегъаджэм ехьылIагъэу ны-тыхэм бэ къысфаIотагъэр.

- Саида Гумеровнар зысшIэрэр илъэс 20-м ехъугъ, - къеIуатэ Анцокъо Фатимэ. – А лъэхъаным Къэгъэзэжь слъэкъо- цIагъэр, Адыгэ телевидением Iоф щысшIэщтыгъ, кIэлэцIыкIу- хэм апае ежьхэри къыхэзгъэлажьэхэзэ, къэтынхэр згъэхьазырыщтыгъэх. ЕджапIэм сыкIощтыгъ, кIэлэегъаджэхэм саIукIэщтыгъ. А лъэхъаным Саидэ нэIуасэ сыфэхъугъагъ. Гимназием сыкъакIуи, «Хэт тесхымэ хъун?» зысэIом, ащ ыцIэ къыраIуагъ. А лъэхъаным кIэлэегъа- джэм сабыйхэм Iоф зэрадишIэрэр слъэгъущтыгъ, сехъуа- псэщтыгъ. Унагъо сихьэу, сабый сиIэ хъумэ, Саида Гумеровнам икласс сикIалэ ифэнэу, ригъэ- джэнэу сыфэягъ.

СызкIэхъопсырэр къыздэ- хъугъ, сипшъашъэ сыгу рихьырэ кIэлэегъаджэм тефагъ. ИшIэныгъи, игукIэгъуи, иIэпэIэсэныгъи сабыйхэм зэрапигъохырэр икъу фэдизэу илъэсиплIым къызгурыIуагъ. Сабыеу классым ис пэпчъ кIэлэегъаджэм ежь анахьышIу елъэгъу къышIошIы. Сэ сипшъашъи ащ фэд. Арышъ, сыгукIэ сырэхьат.

ТикIэлэегъаджэ хьалэл, зэфагъэ хэлъ, кIэлэцIыкIухэм тхэкIэ-еджакIэ аригъашIэрэ къодыеп, гупшысакIэм фегъасэх, цIыф дэгъу хъунхэм пылъ. Ахэр зэкIэри тисабыйхэм щыIэныгъэм къащышъхьэпэщт. А шэнхэр тисабыйхэм япIуныгъэ лъапсэ фэхъущтых.

Саидэ Кощхьаблэ къыщы- хъугъ, я 8-рэ классым ыуж Адыгэ кIэлэегъэджэ училищым чIэхьагъ, дэгъоу щеджагъ. Къы- зеухым IофшIэныр Мыекъопэ гурыт еджапIэу N 8-м щыригъэ- жьагъ, ащ Iутызэ, Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтыр къыухыжьыгъ ыкIи иIофшIэн Адыгэ республикэ гимназием щылъигъэкIотагъ.

- Кощхьэблэ гурыт еджапIэу N 2-м иублэпIэ классхэм сащыригъэджагъ Меркицкэ Рахьмэт Мосэ ыпхъум, - еIо Саидэ. Ащ фэдэу сэри сыкIэлэегъэджэнэу сыфэягъ. Апшъэрэ классхэм Кощэкъо Сарэ фэдэ сыхъумэ сшIоигъуагъ. Ахэр ары сищысэтехыпIагъэхэр. Амакъэ, зэрэIабэхэрэм, зэрэщхыхэрэм, загъо- рэ пхъэшагъэ къазэрэхафэрэм – зэкIэми щысэ атесхыщтыгъ. Джыри сикIэлэегъаджэхэр бэрэ сыгу къэкIых.

КIэлэегъэджэ сэнэхьатымкIэ анахь мэхьанэ зиIэр уиIоф шIу плъэгъуныр ары. ЕтIанэ кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр хъожьыгъуа- еу мэхъу. Арын фае кIэлэегъа- джэхэр нахьышIум зыкIылъымыхъухэрэр.

- Мы IофшIэныр зэ зебгъа- жьэкIэ укъыхэкIыжьын плъэкIырэп. УикIалэхэр къэбгъанэхэмэ, ощ фэдэу ахэм зи афэсакъын, ригъэджэнхэ ылъэкIыщтэп къып- шIошIы. Загъорэ сэ сикIэлэе- джакIохэм анахь дэгъу щымыIэ фэдэу сегупшысэ. Сэщ нэмыкI сикIалэхэм дэгъоу ахэлъыр ылъэгъунышъ, ар къызэIуихын Iоу сшIэрэп. Ар сэ сизэкъон фаеп, зэкIэ кIэлэегъаджэхэм ащ тетэу къашIошIын фае, - еIо Саидэ.

КIэлэегъаджэм илъэси 4-рэ ригъэджэгъэ кIэлэцIыкIухэр мыгъэ къытIупщыщтых, непи ар къызыхъугъэ маф. Ащ ехьылIагъэу зэрэстхырэр зышIэгъэ ны-тыхэм зэкIэми якIэлэегъаджэ фэгъэхьыгъэу бэ къаIонэу фэягъ. Ащ фэдэу Пэфыф Бэлэ, Къуижъ Маринэ, Оглы Светланэ, ГъукIэлI Фатимэ зыми римыгъэ- зыгъэхэу якIэлэегъаджэ зэкIэми анахь дэгъур къаIонэу фэягъэх.

- Апэрэ кIэлэегъаджэу кIэлэцIыкIум ыпэ къикIырэм мэхьанэшхо иI, сыда пIомэ сабыим мэфэ реныр еджапIэм щегъакIо, къыщыфаIуатэу, щырагъашIэрэм тетэу псэущт, - еIо ГъукIэлI Фатимэ. - Адыгэ республикэ гимназием сисабыйхэр зэрестыщтхэр бэшIагъэу згъэнэфагъэу щытыгъ, сыда пIомэ мы еджэпIэ закъор ары кIэлэцIыкIухэр сыхьатыр 5 охъуфэ зыдэщыIэнхэ алъэкIырэр. Ар ны-тыхэмкIэ Iэрыфэгъу дэд.

Илъэси 4 хъугъэ тызыригъа- джэрэр ыкIи зы мафэ къыхэкIыгъэп ащкIэ сыкIэгъожьынэу. Саидэ теубытагъэ зыхэлъ кIэлэегъадж, Iэдэб зыхэлъ цIыф, сабыйхэр зэкIэри изэфэдэх, хэщыгъэ имыIэу ыгуи ыпси ахилъхьэзэ Iоф адешIэ.

Сабыйхэр зэкIэри зэфэдэхэп, гущыIэм пае, сэ сипшъашъэу ГъукIэлI Дианэ цIыкIуми, ипшъэ- дэкIыжь къызгурыIорэ пшъэшъэ- жъый, цIыф хьалэлэу щыт, еджэным фэщагъ, шыкIэпщынэм ео, орэд къеIо. А зэкIэри къэсэзгъаIорэр джа унэм сэ щыхаслъхьэрэм нахь мымакIэу Саидэ еджапIэм къащыхилъхьэу сэлъытэшъ ары. Зы мафи къы- хэкIыгъэп «непэрэ темэр къызгурыIуагъэп, е къысфэIотэжь, е гъэцэкIэнхэр къыздэсшIыжь» сисабый ыIоу. Непэ сипшъашъэ тфы закIэкIэ еджэ, ари кIэлэегъаджэм ишIушIагъэу сэлъытэ. Апэрэ классым щыублагъэу ежь-ежьырэу идесэхэр еджапIэм щишIыжьынхэм кIэлэегъаджэм тисабыйхэр фигъэсагъэх. Непэ «тхьашъуегъэпсэу» ясIо сшIоигъу тикIэлэегъаджэу Шъоджэ Саидэрэ ащ иIэпыIэгъоу ПэкIэшхо Мариетрэ.

«ЕджапIэм къэкIогъэ сабыимкIэ анахь мэхьанэ зиIэр кIэлэегъаджэр ары. Ары дунаим хэзыщэрэр, ары зэлъытыгъэр кIэлэцIыкIур ащ зэрэхэуцощтыр, зэрэхэтыщтыр, - аIо ны-тыхэм. – Саидэ а зы унагъом къикIыгъэ сабыи 2 – 3 ригъаджэуи мэхъу. Ащ мэхьанэ иI, сыда пIомэ гукIэгъу зыхэмылъэу, сабыйхэм афэмысакъэу, уахътэр зиухыкIэ ядэжь чъэжьырэ кIэлэегъаджэм утефэныр дэи. Тэ тинасып къыхьыгъ кIэлэегъа- джэмкIэ. Сабый пэпчъ ежь ием фэд. Тхьэм къытфигъэкIуагъэм фэд тикIэлэегъаджэ тыфэраз сабыйхэр зэрэзэфигъадэхэрэм, гукIэгъу зэрафыриIэм, иурокхэр зэрэгъэшIэгъонхэм апае. Къызыхъугъэ мафэмкIэ тыгу къыддеIэу тыфэгушIо!»

СИХЪУ Гощнагъу.