Адыгэ паIом адыгэ шъуашэр къырегъэкъужьы, ау адыгэ паIор ежь изакъоми шъуашэ!

Адыгэ паIом сыд фэдэрэ лъэ­хъани лъэпкъым осэшхо фишIыщтыгъ. Шъуашэм дагъо горэ иIэн ылъэкIыщт, ау паIом лъэшэу уфэсакъын фэягъэ. ЗыпщахыкIэ е зычIэунэкIэ, пшъхьэ чIэунагъэу алъытэ­щтыгъ — ар шъхьэкIошхуагъ. Адыгэ паIом фэгъэхьыгъэу бэ къэбар гъэшIэгъонэу щыIэр. Хэгъэгу­шхоу тызэрысым идзэкъулыкъу­шIэхэм, полковникым къыще­гъэжьагъэу маршалым нэсыфэ­кIэ хъурышъо паIор ащыгъын фаеу хабзэкIэ гъэуцугъэ. Ти­адыгэ шъуашэ, дунаим тет цIыф лъэпкъхэм яшъуашэхэм ябгъа­пшэмэ, анахь дахэу зэрагъэфагъэмэ ащыщ. Ар Кавказым ис цIыф лъэпкъыбэмэ зыщалъагъ. Я 19-рэ лIэшIэгъум урыс пачъы­хьэми, къыготхэми лъэшэу ры­пагэхэу адыгэ шъуашэр зыща­лъэщтыгъ. Ащ фэдэ щысэу къэп­хьын плъэкIыщтыр бэ.

Адыгэ шъуашэм фэгъэхьыгъэу гущыIэ дахэу лIэшIэгъу зэфэшъ­хьафхэм щыIэгъэ цIыф Iушхэм къаIуагъэри бэ. Мы къэстхы­гъэм еджэщтхэм бэп ахэтыр мыхэр ымышIэхэу, сэ зигугъу къэсшIымэ сшIоигъор нэмыкI.

Сыд фэдэ Iофи апэ акъылкIэ унэсын фае — ар гъэнэфагъэ. Ащ ыуж а Iофым екIолIакIэхэр къыфэогъотых, уфаемэ. Бэмэ къаIоу зэхэсэхы: «Сэри адыгэ паIо зэзгъэгъотыщт е адыгэ шъуашэр язгъэшIын фае». Арэущтэу зыIохэрэм янахьыбэм унэ дэгъухэри ашIыгъ, машинэ лъа­пIэхэри ащэфыгъэх, ау адыгэ паIом пае ямылъку икъугъэп. Ар сыд къызхэкIыгъэр? Ар гъэ­нэ­фагъэ — иакъылкIэ нэсы­гъэпышъ ары, зэрэадыгэр, илъэпкъ зэригъэфэгъэ шъуашэр ежь зэриер зэхишIэрэпышъ ары. Сэ сшъхьэкIэ адыгэ шъуашэр зысиIэр илъэс 30-м ехъугъ. Ащ ыуж, сикIалэхэр лIыпкъым зеуцохэм, ахэми шъуашэр ара­гъэшIыгъ ыкIи мэфэкI е шъыгъо мафэхэм, фестивальхэм адыгэ шъуашэр тигуапэу тщыгъэу та­хэлажьэ.

Шъыпкъэ, непэрэ дунаим адыгэ шъуашэр зэбгъэфэныр IэшIэхэп уунэгъо къызэрыкIомэ, мылъкуи ищыкIагъ, ар зэ­кIэмэ афызэшIокIыщтэп.

Адыгэ паIор изакъоми — шъуашэ, ау адыгэ паIор адыгэ шъуашэм пеIэ! Ар нахьыбэмэ афызэшIокIыщт, ау ащи апэ акъылкIэ унэсын фае. СядэIушъ цIыфмэ, ушъхьагъу зэфэшъхьафмэ ягугъу къашIы. ГущыIэм пае, зыхэм адыгэ паIор къямыкIущтэу аIо. КъасIомэ сшIоигъу: адыгэ паIом хэти ышъхьэ къыгъэдэхэщт, хъулъфыгъэ теплъэ къыритыщт…

ЛIыгъэм иIоф шъхьафы, ащ игугъу къэсшIырэп, ащ шэпхъэ гъэнэфагъэхэр иIэх. Адыгэ па­Iом ежь цIэрэ уасэрэ бэшIагъэу зыфишIыжьыгъ, арышъ, о ар зызэрэщыплъагъэм пае нахь лъапIэ хъущтэп. Нахь лъа­пIэ хъущтыр зыщызылъагъэр ары. Зыгорэм адыгэ паIо щыгъэу залъэгъурэм, цIыфмэ аIо: «Шъу­еплъ адыгэ паIоу щыгъым» — апэ зигугъу ашIырэр паIор ары.

Зы щысэ къэсхьын сэ сшъхьэ­кIэ зэхэсхыгъэу, слъэгъугъэу. Къэлэ (Краснодар) бэдзэрым мафэ горэм адыгэ паIор сщыгъэу сытехьагъ ыкIи сымыгуIэу къэсэкIухьэ, цIыфмэ ащэрэмэ сяплъы. ЕтIанэ зы лIы горэм щыгъынхэр, джэдыгухэр ыщэхэу секIолIагъ. «Тхьапш ыуас?» сIуи сеупчIыгъэти, уасэр къысиIуагъ. «Лъэшэу лъапIэу ощэ» зесэIом, «Мы бэдзэрым ощ нэмыкI тетэп ар ыщэфын ылъэкIынэу» ыIуи къысиIожьыгъ. «Сыд ар зытепIухьэрэр?» сIуагъэти, «Ащ фэдэ амал о уимыIэмэ, адыгэ паIор пщыгъыщтэп» къысиIожьыгъ. Джащ къегъэлъагъо адыгэ паIом уасэу иIэр, уахищэщт ыкIи уакъыхищыжьыщт, тIэкIу узы­фэсакъыжьмэ…

Адрэ купмэ адыгэ паIомрэ быслъымэн динымрэ зэрапхых. Ахэр, нахьыбэрэмкIэ, тэ ти­пкъэгъу-лэгъухэу, совет хабзэм къыкIэныжьыгъэхэр ары. Тэ тиныбжьыкIэхэр а IофымкIэ тэщ нахь чаных, адыгэ паIор хэгъэ­кIи, шъуашэхэри бэмэ яI ыкIи мэфэкI е шъыгъо мафэхэм да­хэу къызщалъэх.

КъасIомэ сшIоигъу, адыгэ паIомрэ динымрэ зыкIи зэпхыгъэхэп. ЦIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэу, шъошэ зэфэмыдэхэр зиIэмэ быслъымэн диныр алэ­жьы. Сыд фэдэрэ динми пщыгъын фэе шъуашэр къыгъэна­фэрэп, ащ фэдэ шапхъэхэр къыгъэуцухэрэп, ау, Iо хэмылъэу, адыгэ паIор шъуашэ, цIыф куп зэIукIагъэ урыхэхьащтмэ. Адыгэ паIом къыгъэлъагъорэр цIыф лъэпкъэу узщыщыр, узэ­рэадыгэр ары.

Адыгэ паIор зыщыплъэным пае дипломи, IэнатIи ищыкIа­гъэп. ЗэкIэмэ ащыгъын фит: цIыкIуи ини, еджагъи емыджагъи, IэнатIэ зиIи зимыIи, байи тхьамыкIи. Уадыгэмэ екъу. Ар пщыгъмэ зыми емыкIоу къыпфилъэгъущтэп, сыда пIомэ, ар оуий, лъым хэлъ! Тэ ар тикIэн, тятэжъ пIашъэмэ къытфыща­нагъ. Тэ тызэрыгушхон, къэдгъэлъэгъон тиI. Зыми иер къытетхырэп, тенэцIырэп. Тэры щы­сэтехыпIэр, тэры къызэнэцIыхэрэр…

Адыгэ хабзэр, шъуашэр, тикультурэ… — ахэр сыдигъокIи лъэгапIэм тетыгъэх ыкIи тетыщтых! Ащ гушхуагъэ къытхелъхьэ. Сыд фэдэрэ лIэшIэгъуи адыгэр ихабзэкIи, ишъуашэкIи цIыф лъэпкъ дахэу тхэкIошхомэ къагъэлъагъо. Тшъхьэ зы­фэтыуфэн мыхъун зи ткъолъэп, тижъыми къытфыщанагъэп. Тэ зыми ичIыфэ ттелъэп, ары непэ лъагэу, тшъхьэ Iэтыгъэу мы ду­наим тызкIытетыр.

Тарихъым узыхаплъэкIэ, зэкIэ цIыф лъэпкъэу щыIэмэ лъэхъан горэм къин къямыкIугъэу щытэп. Шъхьадж иуз зэкIэмэ анахь лъэшэу къышIошIы. Зыгу хагъэ­кIыгъэу, гъунэм тынэсыгъэу ащ фэдэ тхьамыкIэ психологиер зыхэдгъэзынышъ, тарихъри тщы­мыгъупшэу, непэ псэукIэ-шIыкIэ амалэу щыIэхэр, къежьэхэрэр къызIэкIэдгъахьэхэзэ, тызхэт лъэпкъымэ тадэкIон фае.

Непэрэ дунаим дедгъэштэн, пытэу тыхэуцон фае. Непэ ты­зыфаер тэ тилъэпкъи, зэкIэ лъэпкъ зэфэшъхьафэу къытхэс­хэми зэгурыIоныгъэ тазыфагу илъэу, шъхьадж ишэн-хабзэхэр къыухъумэхэу, ти Адыгэ Рес­публики, Урысыеми мамырныгъэ арылъэу тыщыIэнэу ары.

Абыдэ Хьис. АР-м культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI.