Мы илъэсымкIэ апэрэ къэлэ экскурсиер Мыекъуапэ щыкIуагъ. «Евгений Шварц и Мыекъуап» зыфиIорэ проектым къыдыхэлъытэгъэ лъагъор ащкIэ ублапIэ хъугъэ.

Культурэм ылъэныкъокIэ ЛIышъхьэм ыгъэнэфэгъэ фондым иахъщэ IэпыIэгъукIэ ар зэхащэ ыкIи федэшIыныр зимыпшъэрылъ зэхахьэу «Культпросветымрэ» волонтер купэу «Дом Шварца» зыфиIорэм дэлажьэхэрэмрэ зэкIыгъухэу ар агъэцакIэ. Лъагъом игъэпсыкIэ зыфэдэщтым изэхэгъэуцон зекIозещэу Ирина Константиновам Iоф дишIагъ. Зэрэхабзэу, Лениным ыцIэ зыхьырэ гупчэм гъогууанэр щаублагъ. ЧIыпIэм пэблагъэу щыт псэуалъэу, я 20-рэ лIэшIэгъум иапэрэ илъэс­хэм хьакIэщэу лажьэщтыгъэу «Европейский» зыфаIощтыгъэм иунэхэм ащыщ Шварцхэм яуна­гъо Мыекъуапэ къызэкощым апэрэ бысымыпIэ фэхъугъагъ. Ащ дэжьым Евгений Шварц илъэситф ыныбжьыгъ. Ары къыз­щежьагъэхэр Евгений Шварц игукъэкIыжь цIэрыIохэр.

— Шварц игукъэкIыжь за­къо­хэр ары Мыекъуапэ иб­лэкIыгъэ игъэкIотыгъэу къыз­щыгъэлъэгъуагъэу тиIэр. Къа­лэм иблэкIыгъэ зэбгъэшIэнымкIэ ахэр зы амалышIух. Исатырхэм уяджэ зыхъурэм а лъэхъаныр нафэу нэм къы­кIэуцо. Шъыпкъэ, тхыгъэхэм тарихъ лъапсэ яIэу щытэп. Ары нахь мышIэми, я 20-рэ лIэшIэгъум иублэгъухэм Мыекъуапэ щыIэкIэ-псэукIэу дэлъыгъэр зыфэдэр дэгъоу къы­реIотыкIы. Ащ игукъэ­кIыжьхэм сарыгъуазэзэ непэрэ лъагъор згъэпсыгъэ, — къеIуатэ зекIозещэу Ирина Константиновам. Лъагъор зэхэзыгъэуцогъэ Иринэ ахэр иIэпыIэгъугъэх.

ПстэумкIи экскурсиер сыхьатитIум телъытагъ. Евгений Шварц игукъэкIыжьхэм зигугъу къащишIырэ псэолъэ 15-р ащ къызэлъеубыты. Километрэ фэдиз хъурэ чIыналъэм пстэури къыреубытэ. Краснооктябрьскэр, Победэр, Пушкиным ыцIэ зыхьырэр ыкIи Первомайскэр — мы урамхэм нахьыбэрэмкIэ гъогууанэр апхырэкIы. Псэуа­лъэу зекIозещэм зигугъу къы­шIыхэрэр зэкIэ я 19-рэ лIэшIэгъум ыкIэм — я 20-м иублэгъу­хэм агъэуцугъагъэх. Ахэм ащы­щых Капланов зэшхэм, Зиньковецкэм, Соловьевхэм, Пушкиным ацIэ зыхьырэ ыкIи нэмыкI унабэхэр. ИлъэсипшI имыкъоу Евгений Шварц Мые­къуапэ щигъэкIуагъэм а пстэури ынэгу кIэкIыгъэх, ишIэжь къыхэнагъэх, нэужым игукъэ­кIыжьхэу непэрэ мафэм къыднэсыжьыгъэхэм ахитхагъэх.

— Экскурсием апэрэу сы­къы­хэфагъ. СыгушIуи, сабый­хэри къыздэсщагъэх. Къалэм мафэ къэс зехъожьы. ТшIогъэшIэгъон иблэкIыгъэ. КъызэрэчIэкIыгъэмкIэ, ащ итарихъ щыщэу бэ тымышIэрэр. Евгений Шварц игукъэкIыжьхэм сяджэным непэрэ дэкIыгъом сыкъыфигъэблагъ. Мы лъэныкъомкIэ сшIэрэм хэзгъэхъон симурад, — къыхегъэщы экскурсием хэлэжьагъэу, къэлэдэсэу Наталья Павлюк.

Къалэм иблэкIыгъэ щыщ къэ­бар гъэшIэгъонхэр зэзыгъашIэ зышIоигъохэр мызыгъэгурэ дэкIыгъомкIэ мымакIэу къычIэ­кIыгъ. Рахъухьэщтыгъэ нэбгырэ 20-м ычIыпIэкIэ 40 къекIолIагъ. Ахэм ащыщыбэр Мыекъуапэ дэс, районхэм къарыкIыгъэхэри ахэтыгъэх. Ау ахэм афэмыдэу Алексей Усовыр Бытырбыф (Санкт-Петербург) къикIыгъ. Адыгеим икъэкIогъу мы экскурсием изэхэщэгъу тыригъэфагъ.

— ГъэшIэгъон дэд. Шварц игугъу зэхэсхыгъэу щытыгъ, ау Мыекъуапэ щыпсэугъэми сшIагъэп. ЗекIозещэу Ирина Константиновам дунэе хъытыум тхакIом фэгъэхьыгъэ экскурсиеу зэхищэхэрэр къы­ригъахьэхэу зысэлъэгъум сызIэпищагъ ыкIи сигуапэу сыкъеблэгъагъ, сыкIэгъожь­рэп, — тыщигъэгъозагъ Алексей Усовым.

Ирина Константиновам иIофтхьабзэхэр мыгъэшIэгъонынхэ ылъэкIыщтэп. Фэдэу, къэбарыр къыппкъырыхьэу, узIэпищэу, Евгений Шварц игу­къэкIыжь сатырхэм ахэмыукъоу къэзыIотэн зылъэкIырэр а зыр ары. Ащ нахь дэгъоу Мыекъуа­пэ иблэкIыгъэ зышIэрэ къалэм къыдэмыкIыщтэу пIоми хэукъоныгъэ хъущтэп. Къэбарэу зэригъэуIурэр хъарзынэщ тхыгъэ­хэм къахих закъоу щымытэу, Евгений Шварц игукъэкIыжь тхыгъэхэр ахэм аголъэу зэдегъэфедэх, сыда пIомэ Мыекъуа­пэ фыриIэ шIулъэгъур тхакIом исатырхэу зэджагъэхэм ащиублагъ.

— Сэ Мыекъуапэ сыщыщэп. КъэкIуагъэхэм сащыщ. Мыщ сызщыпсэурэр илъэс 30 фэдиз хъугъэ ныIэп. Ары нахь мышIэми, шIу слъэгъугъэ. АщкIэ зишIуагъэ къэкIуагъэр Евгений Шварц. Мыщ щигъэ­кIогъэ илъэсхэр къызэритхыжьыгъэхэм, Мыекъуапэ фыщытыкIэу фыриIагъэм, гуфэбэныгъэу фишIыгъагъэм нахь хэмылъэу сэри шIу слъэ­гъугъэ ыкIи къалэм итарихъ зэзгъашIэу сыублагъэ. Непэ «тыдэ щыIа уихэгъэгу цIыкIу?» заIокIэ, сшIэрэп ясIощтыри. Мыекъуапи сичIыпIэ лъапIэу сэлъытэ, — къеIо зекIозещэу Ирина Константиновам.

ПстэумкIи «Евгений Шварц и Мыекъуап» зыфиIорэ проектым дэкIыгъуих къыдыхэлъытагъ. ДжырэкIэ 5-р агъэцэкIэгъах. Ау ащ фэшъхьафэуи волонтерхэр зыдэлэжьэхэрэ Iоф­тхьабзэу «Дом Шварца» зыфиIорэм рихъу­хьагъэу нахьыжъхэм апайи, сабыйхэмкIи шъхьафэу экскурсие пчъагъэхэр къалэм щызэхащэх. Илъэсым къыкIоцI зекIо нэбгырэ 300 фэдиз аугъои.

— Тэ сабыйхэм апае зэхатщэрэ экскурсиехэр гъэшIэгъон дэдэхэу гъэпсыгъэх. Евгений Шварц ицIыкIугъо игъэкIотыгъэу тыкъытегущыIэ. ЕджапIэм зэрэкIощтыгъэр, ышхыщтыгъэр, ыгу рихьыщтыгъэр къафэтэIуатэ. Сабыйхэр зыIэпищэхэу къытэдэIух. А лъэхъэнэ чыжьэм ежьхэм афэдэ ныбжьыкIэхэр зэрэпсэущтыгъэхэм, ашIогъэшIэгъоныщтыгъэхэм ягуапэу защагъэгъуазэ, — къеIуатэ «Евгений Шварц и Мыекъуап» зыфиIорэ проектым ипащэу Надежда Суховаям.

Ау шIэхэу шIоигъоныгъэ зиIэ зекIо пэпчъ Евгений Шварц и Мыекъуапэ илъагъо ежь-ежьырэу рыкIон ылъэкIыщт. Ащ игукъэ­кIыжьхэм зигугъу къыщишIырэ псэолъэ 15-мэ QR-кодхэр атырагъэуцощтых. Ахэм яамалкIэ ащ пылъ къэбарымрэ тхакIом иIофшIагъэ игугъу къызэрэщи­шIырэмрэ защагъэгъозэн алъэ­кIыщт. ДжырэкIэ IофтхьабзэмкIэ агъэфедэщт сайтыр агъэпсыгъах, аудио зекIозещэр агъэхьазырыгъах, ищыкIэгъэ фитыныгъэхэр зэрагъэгъотыгъэх. Къэнагъэр QR-кодхэр унэхэм атыраIулIэнхэр ары. ЗэрэрахъухьэрэмкIэ, жъоныгъокIэ мазэм ари гъэцэ­кIагъэ хъущт.

Анцокъо Ирин.