Республикэм, Краснодар краим ямедици­нэ щызэлъашIэрэ профессорэу, УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ изаслуженнэ Iофы­шIэу, УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иотличникэу, Урысыем иапшъэрэ гъэсэныгъэ иIофышIэ гъэшIуагъэу, Адыгеим шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу, медицинэ шIэныгъэ­хэмкIэ докторэу Джамырзэ Щамсудин непэ къызыхъугъэ маф.

Теуцожь районым ит къуа­джэу ПчыхьалIыкъуае къыщы­хъугъэ кIалэм пасэу щыIэныгъэм икъиныгъо зэхишIэнэу хъу­гъэ — илъэси 9 нахь ымыныбжьэу ятэ чIинагъ. Ар бэрэ зэсымэджэ уж идунай ыхъо­жьыгъ. Янэу Долэтхъан са­быиплI къылъэхэнагъ. Щамсудин зэкIэми анахьыкIагъ. Ятэ узым къи­нэу ригъэлъэгъущтыгъэр, ана­хьэу чэщырэ макIэу зэхэпхэу зэрэщэIущтыгъэр сабыигум пы­тэу къинагъ. АрынкIи хъун еджэпIэ ужым сэнэхьат фэхъу­щтымкIэ теубытагъэ фэхъугъэр. Шъыпкъэ, апэ итхылъхэр зэри­хьылIэгъагъэхэр Краснодар мэкъумэщ институтыр ары, ау кIэлэ ныбжьыкIэм ыгу рэхьа­тыгъэп. Ушэтынхэр ытынхэмкIэ тхьамафэ иIэжьэу тхылъхэр къаIихыжьхи, медицинэ ин­ститутым ритыжьыгъэх. Дэгъоу еджэщтыгъэ кIалэм ушэтынхэр ыкIухи, апшъэрэ еджапIэм чIэ­хьагъэхэм яапэрэ сатырхэм ахэхьагъ.

Зеджэрэр яплIэнэрэ илъэс хъугъэу, психиатриер шIогъэшIэ­гъонэу а лъэныкъомкIэ зигъэзагъэу физиологием икафедрэ зычIахьэм ылъэгъугъэм нэмыкI гупшысэ ригъэшIыгъ. КIэлэегъа­джэу Владимир Покровскэм опытэу ыгъэуцурэм рихьылIагъ: псэушъхьэу Iанэм телъым ра­шIылIэхэрэр шIогъэшIэгъонэу, ежьыри къычIэнэнышъ, ашIэрэм еплъынэу Iизын къаIихыгъ, IэпыIэгъуи афэхъугъ. А хъугъэ­шIагъэр къэгъэзапIэуи хъугъэ. Кафедрэм Щамсудинэ къычIагъэнагъ ыкIи IофшIэгъэ хэхыгъэ дэлэжьэнэу ратыгъ.

Пшызэ къэралыгъо медицинэ институтыр къызеухым ыуж аспирантурэм нормальнэ фи­зиологием икафедрэ ар агъэ­кIуагъ, ащ ыуж ассистентэу къы­чIагъэнэжьыгъ, нэужым зэ­нэкъокъу шIыкIэкIэ а кафед­рэм идоцентэу хъугъэ. Къыхэгъэщыгъэн фае, Щамсудинэ къэлэ зэфэшъхьафхэм адэт ме­дицинэ учреждениехэм арагъэблагъэщтыгъэ Iоф ащишIэнэу, ау зыщеджэгъэ чIыпIэр ыхъожьынэу фэягъэп. Джаущтэу илъэс 35-рэ щылэжьагъ ыкIи щыригъэджагъэх. IофшIэгъэ пшIы пчъагъэхэр ащ дакIоу къы­дигъэкIыгъэх, зэреджэщтхэ пособиехэри ытхыщтыгъэх.

ЗэкIэмкIи научнэ IофшIэгъи 115-рэ, УФ-м медицинэмкIэ исту­дентхэм апае егъэджэн тхылъ 19 Джамырзэм ытхыгъэх, егъэджэнымкIэ тхылъэу «Офтальмология» зыфиIорэр зытхы­гъэхэм ащыщ, диссертационнэ IофшIагъэхэм янаучнэ пащэу щытыгъ. Тикъэралыгъо имыза­къоу, IэкIыбыми щылэжьэрэ физиологхэм Щамсудинэ иIоф­шIагъэхэр агъэфедэх.

1993-рэ илъэсым Адыгеим Пшызэ къэралыгъо медицинэ институтым, нэужым академием, икъутамэ къыщызэIуахынэу зырахъухьэм, Джамырзэр рагъэблэгъагъ зэхэщэн IофшIэнхэм апылъынэу ыкIи пэщэныгъэ дызэрихьанэу. Нэужым, илъэс зэфэшъхьафхэм, апшъэрэ еджа­пIэм ипащэ гъэсэныгъэмкIэ игуа­дзэу, нормальнэ ыкIи пато­логическэ физиологиемкIэ кафедрэм ипащэу щытыгъ.

ЕджапIэу тиреспубликэ къыщызэIуахырэр ылъэ тезыгъэуцуагъэр Щамсудин ары. Зэре­джэщтхэ тхылъхэр, Iэмэ-псымэ зэфэшъхьафхэр зэригъэуIугъэх, материальнэ-техническэ лъапсэ щыIэным Iоф дишIагъ. Пшызэ медицинэ академием икIэлэегъаджэхэр тхьамафэ къэс къа­кIощтыгъэх, ныбжьыкIэхэр рагъаджэщтыгъэх. Ежь Джамырзэ Щамсудини Краснодар кIозэ апэрэ илъэсым ригъаджэщтыгъэх.

— Щамсудин пэщэ ыкIи кIэлэегъэджэ къодыягъэп, ригъа­джэхэрэм апэблэгъагъ. Зы­щищыкIагъэм щыпхъэшагъ, ау за­фэуи щытыгъ. Ригъаджэхэрэм ты фэдэу яплъыщтыгъэ — зыгорэм иIоф хаплъэхэ зы­хъукIэ, лъэныкъо пстэури зэпищэчыти, студентым ифедэ хэлъыным сыдигъокIи пылъыгъ. ЧIыпIэ къин ифагъэм дэIэпыIэныр ишэныгъ. ИIофшIэгъухэм афэгъэхьыгъэми джары зэрэщытыгъэр, къеолIэрэ пстэумкIи, — агу къэкIыжьы дэлэжьа­гъэхэм.

Къыхэгъэщыгъэн фае, Мые­къуапэ щеджэщтыгъэхэм яшIэныгъэхэм осэшхо къафашIыщтыгъэ — академием къикIыхэу ушэтынхэр аIызыхыхэрэм къыхагъэщыщтыгъэ краим ще­джэ­хэрэм яшIэныгъэхэм анахь мы­макIэу къутамэм чIэсхэми зэрагъотыгъэхэр. Джащ фэдэу Мыекъуапэ къырагъэблагъэ­щтыгъэх Москварэ Санкт-Петербургрэ къарыкIырэ профессорхэр. Ахэми тиеджакIохэм яшIэныгъэхэм, язекIуакIэхэм осэшхо къафашIыщтыгъэ.

Апшъэрэ еджапIэм, ащ икъу­тамэ ачIэсхэр зэхахьэщтыгъэх, яшIэныгъэхэмкIэ зэхъожьыщтыгъэх, КВН джэгунхэми зэдахэлажьэщтыгъэх.

1999-рэ илъэсым АР-м и Пре­зидент иунашъокIэ Пшызэ къэралыгъо медакадемием медицинэ гъэсэныгъэмкIэ ирес­публикэ гупчэ медицинэ гъэсэныгъэмкIэ Пшызэ къэралыгъо академием иинститут хъугъэ Мамгъэт Къасимэ ипащэу. Институтым хагъэхьажьыгъ Джамырзэ Щамсудин зипэщэ къутамэри. Илъэс зэкIэлъыкIохэм мыщ къычIэкIыгъэ студентхэр къэралыгъом ичIыпIэ зэфэшъхьафыбэмэ ащылэжьэрэ врач дэгъу хъугъэх, апшъэрэ еджапIэм, езыгъэджэгъэ кIэлэ­егъа­джэхэм ацIэ дахэкIэ рарагъэ­Iуагъ. Ащ Щамсудинэ лъэшэу уасэ фишIыщтыгъэ, ау нэмыкI хъопсапIэхэри иIагъэх.

— Тикъутамэ ылъапсэу ­Адыгеим шъхьафэу медицинэ институт къыщызэIуахыным сы­кIэхъопсы, — республикэм икъэ­барлъыгъэIэс амалхэм къа­дэгощэгъагъ Щамсудинэ, —аущтэу зэрэхъущтым сыщэгугъы ыкIи сицыхьэ телъ. Джа институтым сикIалэ истудентынэуи сыфай. Врач зэрэ­хъущтым седжэнджэшырэп, ау врач дэгъу дэдэ хъуным сэ сшъхьэкIэ сыпылъыщт.

Щамсудинэ зыфэягъэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэ хъугъэ. Тишъолъыр медицинэ институт иI. Щамсудин ащи щыригъэджэнхэу игъо ифагъ. ИкIэлэ закъоу Азэмат медицинэ гъогум те­хьагъ, Пшызэ къэралыгъо мед­академием и Адыгэ къутамэ ще­джагъ, нэужым медицинэ лъэ­ныкъом игъэIорышIэнкIэ апшъэ­рэ еджапIэри къыухыжьыгъ. Илъэси 10 фэдиз хъугъэу отоларингологэу Мыекъуа­пэ Iоф щешIэ, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ универ­ситетым имедицинэ институт мы сэнэхьатымкIэ щырегъаджэх, унэгъо дахи иIэ хъугъэ — Шэу­джэнхэм япхъоу Азидэ шъхьэгъусэ фэ­хъугъ, ащи медицинэ гъэсэныгъэ иI, косметологэу джы Iоф ешIэ. Ау мы зэпстэур Щамсудинэ къылъэгъужьынэу хъугъэп — 2013-рэ илъэсым, икIалэ аужырэ курсым щеджэзэ, игъо­нэмысэу идунай ыхъо­жьыгъ.

IофшIэгъэшхоу къыщинагъэм имызакъоу Джамырзэ Щамсудинэ лъэуж дахи къыгъэнагъ — ушэтынэу ышIыгъэхэр медицинэмкIэ апшъэрэ еджапIэхэм ащагъэфедэх, шэн шъырыт гъэ­тIылъыгъэу иIагъэм, шIэ­ныгъэ куоу IэкIэлъыгъэм янэпэеплъэу икIалэу Азэмати непэ мэлажьэ.

МэщлIэкъо Саид.