«Чыр цIынэзэ къауфэ, кIалэр цIыкIузэ агъасэ» еIо адыгэ гущыIэжъым. Ащ къеушыхьаты пасэу ебгъэжьэнышъ, сабыир ппIун ыкIи улэжьын зэрэфаер.

Къин зыхэмылъ Iоф гори щыIэп, ау цIыфым ипIун пстэуми анахь хьылъ.

ЦIыфыкIэм – кIэлэцIыкIум уишъып­къэу удэлэжьэн зэрэфаер хэткIи нафэ, ау ащ иакъыл зыфигъэIорышIэжьышъоу ебгъэсэныр зы мэфэ Iофэп, етIани ежь-ежьырэу хэти зэрэдаIоу, зэрэулэоу, зэрэзыфэсакъыжьрэм, илэгъухэм зэрафэдэщтым, ауж къызэримынэщтым, адыригъаштэу, ыпэкIэ плъэныр ыкIи кIоныр фызэшIокIыныр – апэрэ.

Адыгэ лъэпкъ пIуныгъэмкIэ анахь мэхьанэ зиIэр гущыIэр ары. ЦIыфым ипIун-лэжьын адыгэхэмкIэ Iофыгъошхоу гъунэ зылъафэу щытыгъ: IокIэ-шIыкIэхэм, зекIокIэ-гъэпсыкIэхэм, шэн-хабзэхэм арыгъуазэхэзэ, сабыир цIыфы хъуным дэлажьщтыгъэх. ЛъэныкъуабэкIэ кIэлэцIыкIухэм афэсакъыщтыгъэх. «Быдзыщэм кушъэхэлъыр егъэщэлъы» аIоти, цIыкIужъыем ар куцI зэрэфэхъурэр къагурыIоу, ным ишхэн-гупсэфынкIэ егугъущтыгъэх. Кушъэр сабыимкIэ чъыепIэ къодыеп, ащ чэщи мафи хэпхагъ, ау цIыкIур къызыущкIэ, къыхахы зырагъэ­ужьы. «Iэм тес сабыим ышъуи ыли хахъорэп» аIощтыгъ, сыхьат зытIо за­Iыгъ­кIэ, хапхэжьыщтыгъ. Пхъэм хэшIыкIыгъэ кушъэр гупсэфыпIэ хъуным пае сабыим ипIэшъхьагъ КъурIан цIыкIу шэкI тебзэ иIэу чIалъхьэщтыгъ. Илъэсрэ ыкIи ащ къехъоу сабыир кушъэм хэлъы­щтыгъ, ыпкъ зэнкIэным, ышхырэр тэрэзэу пкъы­рыхьаным апае.

КъэхъугъакIэм апэрэ мафэхэм ыкIи хахъоу зыригъажьэрэм, къешIэкIыгъэхэр дэгущыIэх, сабый дахэу нэфынэр унэм къизылъхьагъэм гъэшIуабзэр пагъохы. Аузэ, цIыкIум быдзыщэм кIыгъоу иныдэлъфыбзэ Iофэ. Ащ мэхьанэшхо иI.

Адыгэхэм илъэсишъэ пчъагъэм анахь мылъкушхоу, гушъхьэлэжьыгъэ инэу зэIуагъэкIагъэм апэрэр адыгэ гущыIэжъхэр ары. Ахэр акъыл закIэх, зафэх, щэрыох, гупшысэшхо ахэгощагъ. Ахэр ини цIыкIуи ашIэ зыхъукIэ, лъэпкъ гупшысэри нахь пытэщт. Адыгэ гущыIэжъхэм ыкIи IорIуатэхэм ямэхьанэ къагурыIоу, зие адыгэ лъэпкъым ыпашъхьэ а зэкIэ джыри ралъхьажьымэ ашIо­игъоу шIэныгъэлэжьхэу Цуекъо Нэфсэтрэ Мхцэ Бэлэрэ тхылъыкIэу «Губзыгъа­гъэм ипсынэкIэчъхэр» зыфиIорэр зэдатхыгъ. Ар бзищыкIэ – адыгабзэкIэ, урысыбзэкIэ ыкIи инджылызыбзэкIэ тхыгъэу къыдагъэкIыгъ. Тхылъым адыгэ гущыIэжъ 1636-рэ къыдэхьагъ, ахэр алфавит зэкIэлъыкIуакIэм тетэу адыгабзэкIэ, етIанэ урысыбзэкIэ ыкIи инджылызыбзэкIэ къыщытыгъэх. Филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу Цуекъо Нэфсэтрэ филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Мхцэ Бэлэрэ адыгэ гущыIэжъхэр урысыбзэкIэ зэрадзэкIыгъэх. ИнджылызыбзэкIэ зэзыдзэкIыгъэхэр Кубэщыч Сафьят.

Адыгэ гущыIэжъхэм, IорIуатэхэм ижъырэ адыгэ лъэпкъым мы чIым зыщыпсэурэм къыщегъэжьагъэу акъылыгъэ-губзыгъагъэу ылэжьыгъэр ахэлъ. Арышъ, ахэр осэшIу зиIэх. Ахэм щыIэкIэ-псэукIэм хэлъыр ыкIи цIыфэу щыIэныгъэм ипчэгу итым идунэееплъы­кIэ ащыгъэунэфыгъ. КъызэIутхын тхы­лъыр: «А зы гущыIэр тIо къэмыIу, къэпIо­гъахэмэ, гъэцакIэ» – адыгабзэ, урысыбзэкIэ – «Одно и тоже слово дважды не произноси, сказавши, выполни». Мыщ къыкIэлъэкIо инджылызыбзэри.

НэкIубгъо пэпчъ джащ фэдэу гущыIэжъ зэфэшъхьафхэмкIэ ушъагъэ, ахэм ушъый-гъэсэпэтхыдабэ ахэлъ. Анахьэу мы IофшIагъэм уасэ къезытырэр къыдэхьагъэр зэкIэ бзищкIэ къызэрэтыгъэр ары.

Цуекъо Нэфсэтрэ Мхцэ Бэлэрэ ятхылъыкIэу «Губзыгъагъэм ипсынэкIэчъхэр» цIэу зыфашIыгъэр жъи, кIи лъэшэу ящыкIагъ, сыда пIомэ ахэм акъыл зыжьыгъэр, къабзэр, куур ахэгощагъ. Ахэр тшIоIофэу зэдгъашIэхэу, дгъэфедэхэмэ, тыгъощэщтэп, тыхэукъощтэп, гущыIэжъхэм уиакъыл хагъэхъощт, уицIы­фыгъэ напэ аIэтыщт.

ТхылъыкIэм «Гъогу маф!» фэтэIо, иавторхэм псауныгъэрэ гъэхъэгъакIэ­хэмрэкIэ тафэлъаIо.

Мамырыкъо Нуриет.