«Депутатым хэдзакIохэм зэпхыныгъэ адыриIэн фае»

ЛIыIужъу Адам Адыгеир Урысые Федерацием ихэушъхьафыкIыгъэ субъект — республикэ — хъуным, ежь итамыгъэ, ибыракъ, игимн иIэнхэм зиIахьышхо хэзылъхьагъэхэм ащыщ. Краснодар краим къыхэкIыжьынышъ, шъхьафэу псэуным фэбэнагъэхэм яапэрэ сатырхэм ахэт.

1990-рэ илъэсым ичъэпыогъу мазэ и 5-м народнэ депутатхэм я Адыгэ хэку Совет ия XXI-рэ зэIугъэкIэгъу зэхэсыгъоу иIа­гъэм Адыгэ Советскэ Социалистическэ Республикэр РСФСР-м исубъект шъхьаф зэрэхъурэр апэу къыщаIуагъ. 1991-рэ илъэ­сым имэкъуогъу мазэ и 28-м я V-рэ зэхэсыгъоу иIагъэм АР-м икъэралыгъо суверенитет фэгъэ­хьыгъэ Декларациер щаштагъ. А илъэс дэдэм итыгъэгъазэ и 22-м Адыгеим и Президент ыкIи Апшъэрэ Советым идепутатхэм яхэдзынхэр щыIагъэх.

КъыкIэлъыкIогъэ 1992-рэ илъэ­сым игъэтхапэ и 17 — 24-м Апшъэрэ Советым апэрэ зэхэсыгъо иIагъ. ЯIофшIэн зэрэзэ­хэщэгъэщтым ащ щытегущыIагъэх, планыр щаштагъ, закон­ихъухьэ органыр зэрэзэтеутыгъэщтыр агъэнэфагъ. Джащы­гъум республикэм и Апшъэрэ Совет и Тхьаматэу ЛIыIужъу Адам хадзыгъагъ.

Республикэ Парламентым иапэрэ Тхьаматэ апэрэ зэIу­гъэкIэгъум иIофшIэн зэрэри­гъэжьэгъагъэм, зэхъокIыныгъэу уахътэм фишIыгъэхэм, нэмыкI­хэм афэгъэхьыгъэ упчIэхэмкIэ зыфэдгъэзагъ.

— Парламентыр хабзэм изы къутамэу щыт. Ащ фэдэ хэ­бзэихъухьэ орган имыIэу субъектыр щыIэн, зиушъомбгъун, хэхъоныгъэхэр ышIынхэ ылъэ­кIыщтэп, — къыIуагъ ЛIыIужъу Адамэ. — Адыгэ Республикэм ыкIи ащ и Парламент ягъэпсын къэралыгъом зэхъокIыныгъэ инэу къыщыхъугъэхэм ялъэхъан тефагъ. Охътэ къызэрыкIуагъэу пIон плъэкIыщтэп. Ары апэрэ зэIугъэкIэгъум иIофшIэн къэзыгъэхьылъэщтыгъэр. Респуб­ликэр хэушъхьафыкIыгъэу щыIэным ищыкIэгъэ хэбзэгъэуцугъэ шъхьаIэу адрэ законхэр зэкIэ къызыпкъырыкIыщтхэр ыштэнхэ фаеу пшъэрылъ ащ иIагъ. Къэралыгъом зыпкъитыныгъэ зэримылъым къыхэкIэу депутатхэм яеплъыкIэхэр зэтемыфэхэу бэрэ къыхэкIыщтыгъ. Ащ фэшI апэрэ зэIугъэкIэгъум изэхэсыгъохэр мэфэ заулэрэ, ары пакIошъ, тхьамафэрэ кIохэу хъугъэ.

— Ащ фэдэ охътэ къиным гъэпсыгъэ хъугъэ зэ­IугъэкIэгъум пэщэныгъэр дызепхьаныри къызэрыкIуагъэпын фае.

— А IофшIэным пшъэрылъэу къыгъэуцухэрэм сафэмынэIуа­сэу щытыгъэп. ЫпэкIэ партием ирайком иапэрэ, етIанэ ятIонэрэ секретарь IэнатIэу сызIутыгъэхэм, хэку Советым идепутатэу сызэрэщытыгъэм опыт мымакIэу къысатыгъагъ, систе­мэм Iоф зэришIэрэм зыпари хэшIыкI фысимыIагъэу сIон слъэ­кIыщтэп. Арэу щытми, Апшъэ­рэ Советым и Тхьаматэ иIофшIэн кIэу бэ сызэрихьы­лIагъэр. Мыщ дэжьым къыщы­хэзгъэщымэ сшIоигъор Адыгеим иапэрэ Президентэу Джарымэ Аслъан сиIофшIэн сыхэгъозэнымкIэ ишIуагъэ лъэшэу къызэрэсэкIыгъэр ары. Ар опы­тышхо зиIэ пащэу щытыгъ.

— Апэрэ зэIугъэкIэгъум иIофшIэн щыщэу сыда анахьэу угу къинэжьы­гъэр?

— ЗэкI пIоми хэукъоныгъэ хъущтэп. Зэхэсыгъохэр зэрэ­кIощтыгъэхэри, депутатэу зэIугъэкIэгъум хэтыгъэхэри, ахэм еплъыкIэу къыраIотыкIыщтыгъэ­хэри дэгъоу къэсэшIэжьых. Республикэр ылъэ зыщытеуцогъэ уахътэм IофшIэнэу апэрэ зэIугъэкIэгъум иIагъэр бэдэ­дагъ. Конституцием игъэпсын, иштэн мэзэ пчъагъэ ыхьыгъ. Гъэтэрэзыжьынхэр мин пчъагъэ хъущтыгъэх. Ары пэпчъ Iоф дэтшIэн фаеу щытыгъ. Депутатхэм яхэ­дзакIохэм яеплъыкIэхэр къыра­IотыкIыщтыгъ, ахэм яшIоигъо­ны­гъэхэр зэкIэ къыдэтлъытэхэ ашIои­гъуагъ. Лъэшэу тызэнэ­къо­къоуи къыхэкIыщтыгъ. Ау, сэ си­шIошIыкIэ, уахътэу, кIуачIэу а лъэхъаным дгъэкIодыгъэр хьаулые зэрэмыхъугъэр непэ теубытагъэ хэлъэу къэпIон плъэ­кIыщт.

— Ащ фэдэу депутатхэр зэрэзэнэкъокъущтыгъэхэм сыда лъапсэ фэ­хъу­щтыгъэр, охътэ къиныр ара, хьауми нэмыкI горэ хэлъыгъа?

— ЫпэкIэ къызэрэщысIуа­гъэу, ащыгъум республикэр ылъэ теуцощтыгъ ныIэп. Тапэ илъыр, статусыкIэу Адыгеим иIэ хъугъэм тызфищэщтыр къэшIэгъоягъ. Ащ бэмэ агу щэч къыригъахьэщтыгъ. Непэ, илъэс 30 зытешIэгъэ ужым, ахэр зэкIэ къызэрыкIохэу къыпщэхъу, ау а лъэхъаным къызэрыкIом Iофыр пэчыжьагъ. Зэо-зэпэуцужьхэр нэмыкI субъектхэм къащежьэщтыгъэх, рэхьатныгъэ, зыпкъитыныгъэ щыIагъэп. Обществэр гощыгъэ хъугъагъэ. А зэпстэумэ зыгорэ ипхъухьаныр къагъэхьылъэщтыгъ.

Депутатым, къызэрэсIуагъэу, цIыфэу хэзыдзыгъэхэм яеплъы­кIэ къыреIотыкIы, арышъ, ахэм яшIоигъоныгъэхэр Iэпэдэлэл ышIынхэ фитэп. ХэдзакIохэм яеплъыкIэхэр мытэрэзхэуи къы­хэкIы. Ари алъигъэIэсышъун, нахь тэрэзыр агуригъэIошъун фае.

— Илъэс 30-м депутатым иIофшIэн сыда зэ­хъокIыныгъэу фэхъу­гъэр?

— Технологическэ амалэу иIэр нахьыбэ хъугъэ, ау пшъэ­рылъхэр зытетым тетэу къэнэ­жьыгъэх. Ар хэдзакIохэм яеплъыкIэхэр къыдилъытэнхэр, ахэм къапкъырыкIызэ хэбзэ­гъэуцугъэхэр ыштэнхэр ары.

— Технологическэ амалхэм къафэдгъэзэжьмэ, непэ социальнэ нэ­кIубгъо зэфэшъхьафхэр щыIэх. Ахэр агъэфедэзэ цIыфхэм депутатхэм зафагъэзэн алъэкIы. Ащ IофшIэныр къегъэ­псынкIа?

— Сэ сишIошIыкIэ, депутатыр хэдзакIохэм зэраIукIэрэр социальнэ интернет нэкIубгъохэм зэблахъун алъэкIыщтэп. Депутат IофшIэныр згъэцакIэ зэхъум сызщыхадзыгъэ Тэхъутэмыкъое районым мазэм тIогъогогъо сыкIощтыгъ, цIыфхэм заIузгъа­кIэщтыгъ, мэфэ зытIурэ сыкъэ­тэуи къыхэкIыгъ. ХэдзакIохэр къысщытхъущтыгъэхэу, гуапэ сщыхъун нэмыкI къамыIощтыгъэу сIон слъэкIыщтэп. Боу пхъашэу къыздэгущыIэныбэ къахэкIыщтыгъ, ау ар къыс­шъхьэпагъ нахь, иягъэ къысэкIыгъэп. Социальнэ нэкIубгъо­хэри дэихэп, ау… Депутатым хэдзакIохэм зэпхыныгъэ адыриIэныр, анэгу кIаплъэзэ адэгущыIэныр, аIукIэнышъ яеплъы­кIэхэр къаригъэIонхэр пстэумэ анахь шъхьаI. ЦIыфхэм уашIэн, уагурыIон, зыкъыпфагъэзэн алъэкIынэу щытын фае.

— Парламентым ияблэ­нэрэ зэIугъэкIэгъу идепутатхэм зыгорэ ­къяпIощта?

— ЯгухэлъышIухэр къадэхъун­хэу, Iофэу зыпылъхэм, хэбзэгъэуцун IофшIэнри зэра­хэтэу, гъэхъагъэхэр щашIыхэзэ лъыкIотэнхэу сафэлъаIо.

ХЪУТ Нэфсэт. Сурэтхэр АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм ихъарзынэщ къыхэтхыгъэх.