Гъатхэр къэкIуатэ

Илъэсым иохътиплI анахь ныбжьыкIэу, кIэракIэу, псэ зыпытыр зэкIэ къызыущыжьэу, мафэмрэ чэщымрэ зэфэдитIу зышIэу, цIыфхэр Iоф мыухыжьхэм апэзыгъэуцоу гъатхэр хэпшIыкIэу мафэ къэс нахь зэIухыгъэ гоIу ыкIи фабэ къэхъу.

Гъатхэм зэфэдэкIэ дунаир дэкIэжьы: уц шхъонтIабзэм, алырэгъу шъыпкъэу, псынкIэу зыкъештэ, тыгъэр нахь гушIубзыоу чIыгум шъхьащыт, мафэм инэф хэпшIыкIэу къыхэхъуагъ – гухэлъ уиIэмэ, щысыгъо уифэжьыщтэп.

ЛэжьакIом джы гъэпсэфыгъо такъи­къып иIэщтыр: жъощт, пхъэщт, лэжьыгъэу къэкIырэм фэсакъэу ешIушIэщт – зэрэхахъорэм е зэрар фэхъурэм гъунэ алъифэщт, мэщ бэгъуагъэ къызэрихьыжьыщтым ыгъатхъэу губгъом къи­мыкIэу итыщт, Iоныгъор къызысыкIэ, имафи ичэщи зэпытэу, фыгуцэ кIэмызэу ыугъоижьыщт. Арышъ, тигъатхэ IорышIэу, нэхъоеу, рызыкъышIоу, гупсэфныгъэ-тынчыгъэр ыухъумэу, къытфэзэфэнэу тыщэгугъы.

Тимамыр огу зы пщэ шIуцIэ къытемыхьанэу, цIыфыгухэм гукIэгъур, шIур арызынэу, зэрэлъытэ-зэфэгумэкIыр сыдигъуи къыдготынэу тэлъаIо. ЦIыфыр цIыфым зэрищхэпсыр тщымыгъупшэу, тIэ зэкIэдзагъэу тыпсэумэ, тидунай нэфынэщт ыкIи зэIухыгъэщт, тыгухэми тегъэон хьылъэ атегъэкIэгъэщтэп.

Апэрэ гъэтхэ мазэр, сабый кIогъакIэу, мафэ къэс нахь теубытагъэ хэлъэу къэлъагъо: тыгъэпс фэбэ макIэм гур егъэшIу, ащ чэфыгъо дахэр къыкIэзылъхьэрэ бзыу орэдми гур ещэфы. Гъэтхэ мафэ Тхьэм къытфегъакIу!

Ти Адыгей

Хэбдзын хэмылъэу, тигупсэ Адыгеир сурэтшIыгъэ дахэм фэд: икъушъхьэхэр, имэзхэр, ипсыхъохэр нэм зэрэфэплъых.

Арын фае IэпэIасэхэм, анахьэу сурэтышIхэм, ащ емыплъэкIхэу якартинэхэр зыкIагъэчъыхэрэр.

Непэ – тигъатхэ: жьыр шъабэ, къабзэ, гум ештэ; тыгъэр – гушIубзыу-чэф; бзыу орэд макъэм гур епхъуатэ. ХэпшIыкIэу мафэ къэс чIыопсым нахь зыкъызэIуехы, фабэм игъорыгъоу къыхэхъо, мэфэ ошIухэр къызэкIэлъэкIох.

Къэущыжьы зэкIэ псэ зыпытыр: къэ­гъагъэхэр, чъыг зэфэшъхьафхэр къызэ­лъэтIэмых, шIэхэу ахэр къэгъэгъэщтых, етIанэ гъомылэкIэ къытэтэщтых – чэрэз пасэр, пхъэгулъышхор, мыIэрысэу псыр зыкIизыр, цумпэр; ахэм къагохъощтых хэтэрыкIхэри – бжьын шхъонтIэбзэ IэшIоу витаминыр зыхизыр, къоныр, бжьыныфыр; тIэкIу зыкIуатэкIэ черешнэр, къып­цIэ фыжь-шъоур, къыпцIэ хъурэе цIыкIур къызэлъыхъущтых.

Чэт-тхьачэтхэри, былым пIашъэхэри зэфэдэу щыхъой тиреспубликэ.

Улажьэмэ – ушхэжьыщт. ПIэпызырэр къыщыкIэу чIыгу хьалэл тиI, шыкур!

ШъошIа бзыухэм ацIэхэр?

Мэзкъэгъадж (свиристель)

ИинагъэкIэ пчэндэхъум нахь цIыкIу бзыу лъэпкъ мэзкъэгъаджэр. Ышъхьэ ины, ыпшъэ кIако. Ыпэ шъуамбгъо, ащ ылъапсэ дэжь къыщежьэу, къытепшэу сыдж иI, ыпэ пакIэ къэгъэщыгъ. Ылъа­къохэр кIакох, лъэкъымэх, лъэбжъэ къэгъэщыгъэ чанхэр иIэх. Мэзкъэгъа­джэм ыкIэ кIако, икъамзый Iужъоу шъабэ. Адрэ бзыухэм афэмыдэу, ащ ынатIэ къамзый кIыхьэхэр тетых.

Бзыу анэмрэ хъумрэ зэхэфыгъуаех. НыбжьыкIэхэм ашъо нахь шIуцIашъоу щыт.

Сэснэй, ель, пхъэф чъыгхэр зыхэт мэзхэр ары мэзкъэгъаджэм инабгъо зыщишIырэр. Анахьэу елкэ чъыг цIыкIухэр ары итIысыпIэхэр. Мэзкъэгъа­джэхэр куп-купхэу (унэгъо-унагъоу) мэпсэух. Унагъо ашIэныр жъоныгъо­кIэ-мэкъуогъу мазэхэм рагъажьэ. ШхъонтIэшъо тIэкIу атеоу, Iэпэнэ шIуцIэ цIыкIу­хэр ахэсэу, кIэнкIищ-блыр набгъом ралъхьэ. КIэнкIэмэ тхьамэфитIу Iэпэ-цыпэ бзыу анэр атесы. А уахътэм анэр бзыухъум егъашхэ. Бзыу щырхэр яIэ зыхъукIэ, тIуми ахэр агъашхэх.

Гъэмафэрэ мэзкъэгъаджэхэм нахьыбэмкIэ ашхырэр хьэцIэ-пIацIэхэр, анахьэу аргъойхэр ары. Бжы­хьэми кIымафэми пхъэшъхьэ-мышъхьэу мэзым къыщыкIыхэрэр ары ягъомылэр.

Хэта анахь лIыхъужъыр?

Адыгэ пшыс

«Тэщ нахь лIыхъужъ дунаим тетэп!» язэрэгъаIоу, зыщытхъужьхэу тыгъужъыр, мышъэр, баджэр зэгъусэхэу мэз гъогум тетхэу кIохэзэ, шы лIагъэ горэм чэтыур щышхэу алъэгъугъ. Къыгъэщтагъэх. «ТэжъугъэхьакIэ нахь, мыр зиинагъэр зылIыгъэм тыкъелынэп» зэраIожьыгъ, ащкIэ «чэтыу щынагъор» благъэ ашIынэу зэдаштагъ. Чъыг чIэгъ горэм купыр щыпщэры­хьагъ. Ар зыхагъэкIым тыгъужъыр чэтыум дэжь аIофытагъ.

— Мышъэмрэ баджэмрэ пщэрыхьагъэхэти, урагъэблагъэ ашIоигъоу уадэжь сыкъагъэкIуагъ, — риIуагъ.

— Боу сыкъэкIон, — чэтыур къе- шIугъ.

Чэтыум щыщынэхи, мышъэр чъыгым дэкIоягъ, баджэм чъыг пкIашъэм зыхигъэбылъыхьагъ.

Iанэр хьазырыпсэу чъыг чIэгъым чIэт.

— Тыдэ щыIэха адэ къысэджагъэ- хэр? — чэтыум зи земылъэгъум ыIуагъ.

Баджэм ымышIахэу пкIашъэр къызегъэсысым, цыгъо шIошIи, чэтыум зипхъуа­ти, зытыридзагъ. Баджэр ыгъащти, кIитхъугъ. Чэтыур ащ къыгъэщтэжьи чъыгым зыдэчъаем, ежь паеу къыщы­хъуи, мышъэм зыкъыридзыхыгъ. Тыгъу­жъым ахэр зелъэгъум «сыгу-сыбгъэ» ыIозэ, мэзым хэлъэдэжьыгъ.

Чэтыур чъыгым къехыжьи, Iэнэ зэгъэпэшыгъэм шIоу щышхи, зызегъэ­шхэкIым, мэзым хэхьажьыгъ.

Усэхэр зэтэгъашIэх

Андырхъое Хъусен

ПцIэшхъо цIыкIу

Дахэу быбыныр зикIас, Гъэтхэпэ хьакIэу укъэс, Убгъэгур фыжьышъу, Бзыумэ ашIокIэу очэфы. ЗыоIэты, жьым ухэбыбэ, УикIэбгъулъыкIэхэр сикIас, О уипсынкIагъэ сшIогуахь. Мафэр фэбаеу зыхъурэм, Псыхъо шыгум ушъхьащэ- быбэ – Уибыбын зэпымыгъэоу, Ухаозэ зыщэогъэпкIы. Умакъэ дэхагъэу хэлъым Уиорэд чэф къегъэлъэшы, Iэсэныгъэ шэнэу о уиIэм ЦIыфмэ кIасэ уафешIы.

НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр Мамырыкъо Нуриет.