Быслъымэнэу дунаим тетхэм агъэлъэпIэрэ, агъэшIорэ Рэмэзан мазэр къэблагъэ. НэкIмазэм епхыгъэ шапхъэхэм, ахэр быслъымэнхэм зэрагъэцэкIэн фаем афэгъэхьыгъэу упчIэ заулэкIэ Мыекъопэ гупчэ мэщытым иIимамэу Хъущт Азэмат зыфэдгъэзагъ.

— Азэмат, НэкIмазэр адрэ мазэхэм сыда зэратекIырэр, сыд фэдэ чIыпIа ислъам диным ащ щиубытырэр?

— А мазэр ары КъурIан лъа­пIэр къызехыгъэр, быслъымэнхэми нэкIыр зыщырагъажьэрэр. Ащ фэгъэхьыгъэу КъурIаным мырэущтэу ит: «КъурIаныр къы­зы­щехыгъэ НэкIмазэр цIыфхэмкIэ гъуазэу, гъогу дэгъу­ри дэ­ири зэхэфыгъэ хъугъэу щытышъ, а мазэр зытефэрэм ерэнэкI. Сымаджэу ащ тефэрэм е гъогум тетым ащ фэдиз мэфэ пчъагъэ ыужкIэ ерэнэкIыжь. Шъо НэкIмазэр псынкIэ къышъуфишIыным Алахьыр фай нахь, къин шъуигъэлъэгъунэу фаеп. Шъо гъогу занкIэм шъузэрэрищэрэм пае НэкIмазэри шъуухынэу, Алахьыри жъугъэлъэпIэнэу фай. Шъо разэ шъухъункIи мэхъу».

НэкIыр ислъам диным ип­къэуи­тфымэ зэу ащыщ. НэкIыр зышIошъ мыхъоу щэч зыгу къи­хьэрэм, умынэкIыми хъунэу зыIорэм гунахьышхо егъахъэ. Тхьэм цIыф пстэуми нэкIыр къатырилъхьагъ. Быслъымэн диным ыпэкIи щыIагъэхэм ар къатырилъхьагъэу щытыгъ. Тхьэм къыригъэхыгъэ КъурIаным унэкIын зэрэфаер къыгъэнафэу Iэятхэр итых. Алахьталэм мырэущтэу КъурIанымкIэ зыкъытфегъазэ: «О, шIошъхъуныгъэ зиIэхэр! ШъуапэкIэ цIыфхэм зэрателъыгъэм фэдэу нэкIыр шъори шъутелъ…»

Алахьталэм ыIуагъэу Пегъымбарым мырэущтэу цIыфхэм къалъигъэIэсыжьыгъ: «НэкIмазэр сэсый, псапэр сэры къязытыщтыр». Сыд фэдэрэ Iофэу Алахьым цIыфым къытырилъхьагъэм, нэкIым нэмыкIырэм, псапэу къыкIакIорэр гъэнэфагъэу щыт. НэкIмазэм псапэу къыкIакIорэр гъэнэфагъэп. Тхьэр зыфаем фэдиз. ЦIыфым шIоу ышIэрэм тефэрэ псапэр Алахьым къыретыжьы, ау нэкIым тефэрэр зыми ымылъэгъоу къыIуегъэ­кIэжьы.

— НэкIым пылъ шапхъэхэм уакъытегущыIагъэмэ дэгъугъэ.

— Мы мэзэ лъапIэм Тхьэм гунахьхэр афегъэгъу, псапэри афегъэбагъо. Алахьталэр цIыфым имэлэкIалIэ щыкIэрэкIэ арэп нэкIыр ащ къызфытырилъхьагъэр, ар гъогу зафэ теуцоным, хъярэу мы мафэм хэлъхэр къылъыIэсынхэм пае нахь. ЦIыфым ипсауныгъэ, идунэететыкIэ федэ афэхъугъэу НэкIма­зэм бэ хэлъыр: мыхъунхэм ар ащеухъумэ, Iэпкъ-лъэпкъыр егъэрэхьаты, цIыфхэр зэкъотынхэм, шIу зэрэлъэгъунхэм, гъукIэгъу къахэфэным фегъасэх.

НэкIмазэм цIыфымкIэ бэ хъярэу хэлъыр. Нэф мышъызэ ебгъэжьэнышъ, тыгъэр къохьафэ уинэкI зыкъутэщтхэм защыбдзыеныр ары нэкIыр. Угу илъыри пшIэрэри зэдиштэу, Тхьэми ирэзагъэ зэхапшIэу ущытын фай.

НэкIмазэм къыкIоцI цIыфыр ыгукIэ нахь къабзэ мэхъу, иIиман мэпытэ, зекIокIэ дэйхэм защедзые. Щыхьагъу къызашIыкIэ, нэкI зэриIыгъыр, цIацIэ зэрэмыхъущтыр ареIо. НэмазымкIи, КъурIанымкIи илъэсым къыкIоцI блигъэкIыгъэхэр а мазэм цIыфым регъэкъужьых.

НэкIмазэр лъапIэ, ащ нахь мэзэ лъапIэ илъэсым хэтэп. НэкIыр къаймэт мафэм цIыфыр фэгущыIэ, шыхьат фэхъу. Ащ елъытыгъэу Пегъымбарым ыIуагъ: «НэкIымрэ КъурIанымрэ цIыфым фэгущыIэх, шыхьат фэхъух». НэкIым цIыфым ыгуи ыпкъи егъэкъабзэ, шIушIэным регъасэ, тхьамыкIэмэ гукIэгъу афыре­- гъэ­шIы, самбырыгъэм регъасэ, гум щэч къырегъахьэ, шэнышIо ешIы.

Мы мазэм сэдакъэ птыныр, КъурIан уеджэныр, нэмаз уахътэ­хэр блэмыгъэкIынхэр псэпэшхоу щыт. УиIахьылхэм, уигупсэхэм а мазэм къыкIоцI уахахьэмэ, уалъыкIомэ, псапэ къыпфыхэ­кIыщт.

— Азэмат, НэкIмазэм быс­лъымэнхэр нахь зэпэблагъэ, зэфэгумэкIыжь ешIыха?

— Ары, НэкIмазэм социальнэ мэхьэнэ ин иI. Мы мазэм гъот зиIэхэм агу фэныкъорэ цIыфхэм нахь афызэIухыгъэ мэхъу. Гъэмафэрэ сыхьат 15 — 18-рэ нэкIыр зыIыгъхэм, псыгъуаткIуи, фыгукIи зыIумыфэхэрэм шхыным фыщыкIэрэ цIыфыр къинэу зыхэтыр нахь зэхашIэ, Тхьэм къафигъэшъошэгъэ мылъкумкIи, гъомылапхъэхэмкIи ягуапэу ащ дэгуащэх. НэмыкIхэм гукIэгъу афэпшIыным, тхьамыкIэмэ уалъып­лъэным, уиIэмэ, зимыIэм ептыным, уимыIэмэ, гущыIэ дахэ нэмыIэми апэбгъохыным НэкIмазэм уфегъасэ.

Зэчатэр Тхьэм къазкIытырилъхьагъэр зэхэтыкIэ дахэхэр цIыфхэм къахилъхьанхэм пай, ар диным ылъапсэмэ ащыщ. ТхьамыкIэхэмкIэ гукIэгъу ахэлъэу зэчатэм цIыфхэр ешIы, якъин атыреIэтыкIы, гур егъэ­къаб­зэ, тхьамыкIэр баим емы­шъу­гъоу, емынэкъокъоу, мыхъун ымышIэу ешIы, джащ фэдэу байми ыгу егъэкъабзэ, тхьэцагъэм зыщидзыеу регъасэ, хьа­-лэл ешIы. НэкIмазэм быслъымэным нэкI зыIыгъхэр ыгъэшхэнхэу, пчыхьэрэ хигъэIэжьынхэу амал иI. НэкIым быслъымэныр щэIагъэм, нэмыкIхэм афигъэгъу­ным, афигъэкIотэным, мыгубжыным, ыбзэгу фэсакъыным афегъасэ.

— Азэмат, хэта нэкIыр зыIыгъынэу зытефэрэр, хэта Тхьэм ар зытыриIэтыкIыгъэр?

— Акъыл балигъ хъугъэхэ, гурытымкIэ зыныбжь илъэс 15 икъугъэ хэтрэ быслъымэни нэкIыр ыIыгъынэу тефэ. Тхьэм ар зытыриIэтыкIыгъэхэр бзылъфыгъэ зэпкъаджэхэр, быдз езыгъашъохэрэр, сымаджэхэр, гъогу тетхэр ары, ау ахэми ыужыкIэ а мафэхэр апщыныжьын фай. Нэжъ-Iужъхэми, хэужъыныхьэгъэ уз зиIэхэми анэкIынэу атефэрэп. Ханэгъэ мэфэ пчъагъэм фэдизкIэ гъот макIэ зиIэ зы нэбгырэ ахэм агъэшхэн фае.

— Сыда нэкIым къыхэб­гъахьэ мыхъущтхэр?

— Пчэдыжь нэмазым къыщегъэжьагъэу тыгъэр къохьэфэ шхэхэ, псы, Iэзэгъу уц ешъохэ, зэшъхьэгъусэхэр зэгуахьэхэ, гущыIэ нэкIхэр ашIыхэ, хъуанэхэ, убэхэ, пцIы аусы, ажэ къыдахьэ­рэр аIо, яягъэ цIыфмэ арагъэкIы хъущтэп. НэкIым ипсэпагъэ зыгъэкIодырэмэ ахэр ащыщых.

— Къадыр чэщым нахь мэхьанэ зиIэ НэкIмазэм хэмытэу къысшIошIы. А чэщыр зэрагъакIорэм тIэкIу укъытегущыIэ тшIоигъуагъ.

— НэкIмазэм иаужырэ чэщ- мэфипшI хэт КъурIан лъапIэр Алахьталэм къыригъэхынэу зы­щыригъэжьэгъэ чэщыр. Ар зытефэрэр Къадыр чэщыр — мэзэ минмэ анахь лъапIэр ары.

ШIэныгъэлэжьхэу Пегъымбар лъапIэм ыужыкIэ къырыкIуагъэхэм зэралъытэщтыгъэр, непэ къы­зынэ­сыгъэми зэрэхагъэунэфыкIырэр я 26-рэ мафэр занэкIырэм ыужырэ чэщэу мы мафэмрэ я 27-рэ мафэмрэ зэдырячэщыр ары Къадыр чэщыр. Алахьталэм КъурIан лъапIэм ия 97-рэ сурэ иапэрэ Iэят къыщеIо: «Тэ Къадыр чэщым КъурIан лъапIэр къедгъэхыгъ. Къадыр чэщыр тэ дгъэлъэпIагъэ, ар мэзэ минмэ анахь лъапI». Я 97-рэ сурэм ия 4-рэ Iэят къыщеIо: «Тхьэм иIизынкIэ а чэщым мэлаIичхэри Джэбраили уашъом къехыхи, зэкIэ зэгъэфэгъахэу къахьыгъ». Я 97-рэ сурэм ия 5-рэ Iэят мырэущтэу къыщеIо: «Алахьталэр а чэщым мамырныгъэ чэщкIэ еджагъ».

ЦIыфхэм къарыкIощтыри, къэхъущтхэри, цIыфхэм ярызыкъи Къадыр чэщым мэлаIичхэм атхых. ЫпшъэкIэ къыщытIогъэ пстэуми апай мы чэщыр зыфэлъапIэр, адрэ чэщхэм ялыеу. Мы чэщ лъапIэм Тхьэм нахьыбэрэ тызфелъэIурэр ирэзэныгъэ, игукIэгъу, ипсапэхэр къытлъигъэ­Iэсынхэм пай. Пегъымбарым ыIуагъ: «Шъулъыхъу Къадыр чэщым НэкIмазэм иаужырэ мэфипшIым». Пегъымбарым ишъхьэгъусэу Айшэ къыIожьыгъ Къадыр чэщым дыухьэу къэпIощтыр: «Я Алахь, о псэкIодхэр огъэгъух, шIу олъэгъу псэкIодхэр бгъэгъунхэу, сыолъэIу сэри, сипсэкIодхэр къысфэгъэгъух».

Алахьталэм игъогу тетхэу нэ­кIыр зынэкIэу, нэмазыр зышIэу, а чэщым фэхьазырэу екIуа­лIэхэрэм ар къызысыкIэ тобэр яIэу, ащ еуцолIагъэхэу, чэщым Тхьэм елъэIоу щысыгъэхэм гукIэгъу ащ къафишIыщт, мэзэ минкIэ а чэщыр афиIэтыщт.

— Фытыр сэдакъэр зыфэдизым игугъу къэпшIы тшIоигъуагъ.

— НэкIмэзэ мазэр ыкIэм факIо хъумэ, птын фае фытыр сэдакъэр. Фытырыр унэм нэбгырэ пчъагъэу исым телъыта­гъэу птыщт. ПэшIорыгъэшъэу зэра­гъэнафэрэмкIэ, цIыфыр чIыпIэу зыщыпсэурэм нахь игъэкIоты­гъэу щалэжьырэ лэжьыгъэм икилограмми 3 е ащ ыуасэ фэдиз фытырыпкIэр. Тэ ащ фэдэу тиIэхэр коцыр, картофыр, пынджыр, гречкэр, къуаер ары. ФытырыпкIэр атефэ унагъом ис пстэуми, сабыеу НэкIмэзэ мазэм къыхэхъухьагъэри зэрахэтэу.

Пегъымбарэу Мухьамэд къы­Iуагъ: «ЦIыфым НэкIмазэм гущыIэ мыхъунхэр ыIуагъэмэ, мыхъунхэр ышIагъэу щытмэ, фытырыр ытымэ зеукъэбзыжьы». Фытырыр Бирам нэмазыр рамыгъажьэзэ птын фае, ащ ыуж зыптырэм сэдакъэ мэхъу нахь, фытыр хъурэп. Ар отыфэ уинэкI кIэшIагъэу къэнэ, зыптырэ нэуж Алахьым уипсапэхэм ахегъахъо.

— Азэмат, тигъэзетеджэхэм сыд къяпIо пшIоигъуагъэр?

— НэкIмазэр лъапIэ, ащ нахь мэзэ лъапIэ илъэсым хэтэп. Быслъымэн пстэуми сыкъяджэ а мазэр пкIэнчъэу амыгъэкIонэу, яIиман агъэпытэнэу, НэкIмазэм ихъярхэм захамыгъэнынэу, япсэпэшIагъэ Тхьэм афигъэбэгъо­нэу, янэкI къабыл афишIынэу.

— Тхьауегъэпсэу, Азэмат, гущыIэгъу укъызэрэтфэ­хъу­гъэм­кIэ. Тхьэм НэкIмэзэ дахэ тытырегъахь!

КIАРЭ Фатим.