Iофхэр непэ къызыщыхьылъэгъэ, уасэр псынкIэу зыщыдэ­кIое­рэ, зыщымырэхьат лъэхъаным цIыфхэм ашъхьэ гупшы­сэ хьылъэхэр бэрэ къетаджэх.

АпэкIэ къэтым, къяхъулIэщтым, мы­хъунхэм ахэр ягупшысэх. Ашъхьэ къырыкIощтыр зэрэзэхэмыфыгъэм, ящыIэныгъэ, янеущрэ мафэ зэрэзэпыфэщтыр зэрамышIэрэм гумэкIыгъохэр къызда­хьых. IофшIапIэр ашIокIодыным, яIоф зэтезыным, мамыр щыIакIэр укъуагъэ хъуным ахэр тещыныхьэх.

ГумэкIыгъом цIыфыр зызэлъиштэкIэ ыныбэ узэу е къыхаоу, ыIэпкъ-лъэпкъ зэкIиIулIэу, ыгу лъэшэу къытеоу къыхэкIы, гупшысэ дэйхэр ышъхьэ къихьэхэу, зыфыримыкъужьыным тещыныхьэу мэхъу, хьадэгъур къэсыгъэ фэдэу къыщэхъу. Зирэхьатныгъэ зэщыкъогъэ цIыфыр дэеу къэхъун ылъэкIыщтхэм, имыщыкIэгъэ бащэмэ ягупшысэ, агъэгумэкIы, мы­хъунхэр ышъхьэ къехьэх. Ащ фэдэ лъэ­хъаным ащ ыгу ыгъэкIоды, гужъые хъу­щтэп. ЗэкIэми хэкIыпIэ зэряIэр зыщимыгъэгъупшэу ежь-ежьырэу зэушъыи­жьын, зигъэсамбырыжьын фае. Арымыр­мэ уз хихын ылъэкIыщт. ЗыгъэгумэкIыщтыгъэ Iофыгъор зэшIокIыгъэми, ежьыр бэрэ щтэм джащыгъум зэлъиIыгъыщт. Гупшысэ дэйхэм ар хагъэчъыещтэп, къин къыщымыхъоу ыгъэцакIэщтыгъэ Iофхэм (еджапIэм, IофшIапIэм кIоным ыкIи нэмыкIхэм) ащиухьащт.

ЩынэгъуапIэм къикIыжьыным пае гумэкIым зэлъиIыгъым зызэкIиугъоен, зыкъыухъумэжьын зэрэфаер иакъылкIэ зэхешIэ ыкIи амалхэми яусэ. Ар сыдэущтэу IэпыIэгъу зыфэхъужьын ылъэкIыщта? Ижьыкъащэ зыпкъ ригъэуцожьзэ, ащ зигъэрэхьатыжьын ылъэкIыщт.

ШъугумэкI зыхъукIэ мыщ фэдэу шъузекIу:

1. ШъуIэ шъуныбэ тешъулъхьи, жьыр зыIушъущэзэ шъугукIэ мэкIэ-макIэу «зы», жьыр къыдэжъугъэкIыжь зыхъукIэ «зыгъэрэхьат» зэшъуIожь.

2. ЯтIонэрэу жьыр зыIушъущэ зыхъукIи шъугукIэ «тIу», къыдэжъугъэкIыжь зыхъукIэ «зыгъэрэхьат» зэшъуIожь.

3. Джащ тетэу пчъагъэм хэжъугъа­хъозэ «пшIым» шъунэс, етIанэ «бгъум» къыщежъугъэжьэжьи, шъукъекIотэхзэ «зым» нэс шъукъэсыжь. Шъуижьыкъащэрэ гущыIэхэмрэ ары мэхьанэ зэшъутын фаер. Ар къышъо­хьылъэкIыни ылъэкIыщт. НэмыкI гупшы­сэхэр шъушъхьэ къызэрихьэрэм зешъумыгъэгъэгумэкIэу шъуижьыкъащэ шъу­лъыплъ, пчъагъэхэмрэ гущыIэхэмрэ шъуакIэдэIукI.

Мыщ фэдэ упражнениер такъикъи 10 фэдизрэ мафэм тIогъогогъу шъушIы. ЧIыпIэ зэжъу шъузифэкIэ ар къызфэ­жъугъэфед.

Нахь макIэрэ шъугумэкIынэу, рэхьатэу шъущыIэнэу, зэрэдунаеу мамыр телъынэу шъуфэсэIо.

Хъымыщ Жанн. Унэгъо, кIэлэцIыкIу психолог.