Гъогуонэ гъэнэфагъэ къэкIугъэнымкIэ зэнэкъокъоу «Километри 100-р сыхьат 24-кIэ» зыфиIорэр бэхэр зажэхэрэ Iофтхьабзэу Мыекъопэ районым щырекIокIырэмэ ащыщ. Мыгъэ я 20-рэу Адыгеим ар щызэхащагъ.

Адыгэ автоном хэкур загъэ­псыгъэр илъэси 100 зэрэхъурэм ехъулIэу «Тызэгъусэу илъэс 20-м» зыфиIорэр иджэпсалъэу ар рекIокIыгъ. Урысыем ишъо­лъыр 12-мэ къарыкIыгъэ нэбгырэ 300-мэ якуп 60 зэнэкъокъум хэлэжьагъ. Ахэр Адыгеим, Пшызэ ыкIи Ростов шъолъырхэм, Москва, Липецкэ, Саратовскэ, Воронежскэ, Астраханскэ хэку­хэм ыкIи нэмыкIхэм къарыкIыгъэ спортсменых. Псыхъом ытхьэлэрэ зекIор къыгъэнэжьзэ зищыIэныгъэ зытыгъэу, зекIонымкIэ инструкторэу Хьамырзэ Рэмэзан я 9-рэ илъэс хъугъэу ишIэжь ар фагъэхьы.

— Сэ марафоным я 8-рэу сыхэлажьэ. Купым къыздыхэт­хэми джащ фэдэу илъэс заулэхэм ар акIугъ. Шъыпкъэр пIощтмэ, илъэс къэс ащ нахьыбэрэ сыхэмылэжьэжьыщтэу сэIо, ау мэфэ заулэ зытешIэкIэ къэкIорэгъэм згъэтэрэзыжьыщтхэм сягупшысэу есэгъажьэ, къыздэсштэщтхэр къэсэлъы­тэх, етIани зыкъэсэугъоишъ, сыкъэкIо, — къыддэгуащэ изэхашIэхэмкIэ зэнэкъокъум хэлэжьагъэу, Пшызэ шъолъыр щыщ Елена Олешко.

Еленэ фэдэу марафоныр шIу зылъэгъугъэхэм псэупIэу Хьа­джыкъом изыгъэпсэфыпIэ зэлъа­убытыгъагъ. Зэнэкъокъум ар сыдигъуи иублапI, сыда пIомэ псэупIэр зекIонымкIэ шъолъырым игупчэу республикэм ща­лъытэ ыкIи чIыпIэ дэхабэмэ якIурэ лъагъохэм ар яублапIэу къыхагъэщы.

— Зэнэкъокъур 2002-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу зэхащэ, ау сэ сыхэлажьэу зысыублагъэр 2006-р ары. Анахь Iофтхьэбзэ гъэшIэгъонэу республикэм щызэхащэхэрэм ащыщэу сэлъытэ. ШIоигъоныгъэ зиIэ пстэуми хэлэжьэнхэ алъэкIы. Километришъэр пкIуныр арэп мыщ шIуагъэу хэлъыр: мыщ фэдэу удэкIыныр, къэпкIухьаныр, ощ фэ­дэхэм уаIукIэныр, узэхэгущыIэныр ары, — къеIуатэ зэнэкъо­къум хэлэжьэгъэ Александр Михальковым (Адыгеир).

Зэрэхабзэу, спортсменхэу фэдэ зэнэкъокъухэр зищыIэныгъэхэри, зыгъэпсэфыкIэ амалэу зыгъэфедэхэрэри, унагъохэри Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх. Спорт­сменхэмкIэ ар кIымэфэ ужым яухьазырыныгъэ ауплъэкIунымкIэ амалышIу.

— ТэркIэ мыр илъэсыкIэмкIэ апэрэ зэнэкъокъу ин. Ренэу тыхэлажьэ, блэдгъэкIырэп. КIымафэм зызэрэдгъэхьазырыгъэм идэгъугъэ мыщ щытэушэты. ДэкIоегъухэр къы­зэбэкIырэ лъагъохэр ана­хьэу къыхэтэхых. БлэкIыгъэ илъэсым спортсменхэм азыфагу апэрэ чIыпIэр щытыубытыгъагъ, — къыхегъэщы Ростов хэкум къикIыгъэ купэу «Донские лоси» зыфиIорэм хэт Андрей Темяковым.

Унэгъо купхэм гъогуонэ къэ­кIуным хэлажьэхэрэм язы Iа­хьышIу къагъэпсы. Зэнэкъокъум изэфэхьысыжьхэм ахэр ахалъы­тэхэрэп. Ахэм япшъэрылъыр унэгъо зекIоным зегъэушъомбгъугъэныр, нахьыбэ къещэлIэгъэ­ныр ары ыкIи къадэхъу. НыбжьыкIэхэм ямызакъоу, ныжъ- тыжъхэри, сабыйхэри акIыгъу­хэу къекIолIэрэ купхэм япчъагъэ гъэ къэс хэхъо. ГущыIэм пае, Пшызэ шъолъырым къикIыгъэ купым анахьыжъэу хэтым илъэс 60 ыныбжь, анахьыкIэм — илъэситIу.

— УнагъохэмкIэ къэкIуагъэ­хэм акIущт лъагъор зэхэщакIохэм агъэфедэ. КилометрипшI икIыхьагъэу Рыфабгъо лъэныкъомкIэ макIо. ЯтIонэрэу тыхэлажьэ. Ом изытети, зэрэмыгугъагъэхэу къызэкIэкIы­жьыгъ, тыгъэкIэ къытпэгъо­кIыгъ, — къеIуатэ Пшызэ шъо­лъырым къикIыгъэ Екатерина Ханинам.

«Километри 100-р сыхьат 24-кIэ» зыфиIорэ Iофтхьабзэр непэ Урысыем щызэхащэрэмэ анахь гъэшIэгъонхэм, республикэмкIэ анахь цIыфыбэ зыхэлажьэхэрэм ащыщ. Илъэс 20-м къыкIоцI тишъолъыр имызакъоу, зэрэ Урысыеу къызэлъиубытыныр фызэшIокIыгъ. Ныбжь зэфэшъхьаф зиIэхэр зэрэхэлажьэхэрэм имызакъоу, лъэпкъ зэмлIэужыгъохэри зэфещэх, ныбджэгъуныгъэр егъэпытэ. Iофтхьабзэр зырагъэжьакIэм зэхэщакIохэм япшъэрылъыгъэр Адыгеим ичIыпIэ дахэхэр ягъэлъэгъугъэнхэр, гъозэ тхьапэр агъэфедэшъуным ныбжьыкIэхэр фэгъэсэгъэнхэр ары. Ау ащи изакъоп.

— ЗекIон лъэхъаныр амыублэзэ, километрэ пчъагъэр къушъхьэхэм ащыпкIуныр зыфэдэр, ар уикъарыу къы­хьыщтмэ, утегъэпсыхьагъэмэ ууплъэкIунымкIэ зы амалышIоу Iофтхьабзэр хъугъэ. Къызэрэ­чIэкIыгъэмкIэ, жъоныгъуакIэм зыдэкIоехэрэ къушъхьэ лъагъохэм язытет Хьаджыкъо игъунапкъэхэр гъэтхапэрэ зыфэдэм ехьщыр. Арышъ, мыщ зыщауплъэкIушъ, нэужым нахь лъагэу дэкIуаех. ЕтIани гъэшIэгъоныр — илъэсхэм адакIоу марафоныр бэхэмкIэ зекIон лъэхъаным иублэгъоу хъугъэ, — къыхегъэщы «Километри 100-р сыхьат 24-кIэ» зыфиIорэ зэнэкъокъум изэхэща­кIоу, АР-м зекIонымкIэ изаслуженнэ IофышIэу Хьаткъо Алый.

Iофтхьабзэм ыныбжь зэрэхахъорэм дакIоу, джырэ шапхъэ­хэми задырегъаштэ. Лъагъохэм арыкIонхэм пае щыIэныгъэм къыхэхьэгъэ навигаторхэр джы спортсменхэм агъэфедэнхэ алъэ­кIы, ежьхэми пэIудзыгъэу алъы­плъэнхэ амал джы щыIэ хъугъэ. Илъэс 20-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, апэрэ зэнэкъокъум текIоныгъэ къыщыдэзыхыгъэгъэ Бэрзэдж Мурат ахэр зыщымыIэгъэ лъэ­хъаныр дэгъоу къешIэжьы. Марафоныр непэ зынэсыгъэмрэ нэбгырэ пчъагъэу хэлажьэрэм илъэс къэс зэрэхахъорэмрэ ащ имэхьанэ къаушыхьатэу елъытэ.

— Илъэс 20 зытешIэ уж гуфэбэныгъэ хэлъэу сыгу къэ­кIыжьы а лъэхъаныр. Непэ щыIэ амалхэр ащ дэжьым тпэчыжьагъэх. Гъозэ тхьэпэ закъор ары дгъэфедэнэу тиIагъэр. Непэрэхэм навигаторхэр аIэдэжьых. ЕтIани апэрагъэти, тынэхэр упIыцIагъэхэу тыкIо­рэм фэдагъ. Сигуапэ ащ иуб­лэгъум сызэрэхэфагъэр, — къыддэгощагъ игукъэкIыжьхэмкIэ апэрэ зэнэкъокъум пэрытны­гъэр къыщыдэзыхыгъэгъэ Бэрзэдж Мурат.

ЗэхэщакIохэри хэлэжьагъэхэри зэренэгуягъэхэу, ом изытет мыгъэрэ зэнэкъокъухэр къыгъэ­хьылъагъэх. БлэкIыгъэ гъэтхапэхэм ягъэпшагъэмэ, мызыгъэгурэр чъыIагъэ. Къушъхьэ лъагъохэм янахьыбэм осыр джыри ателъыгъ, псыхъо гъэхъунэхэр цIынагъэх, чэщми къыгъэщты­гъагъ. Ары нахь мышIэми, купхэр зэкIэ игъом ублапIэм къекIужьыгъэх. ЗэфэхьысыжьхэмкIэ, купэу «А»-мкIэ блэкIыгъэ илъэсым апэ хъугъэгъэ куп дэдэу «Донские лоси» зыфиIоу Ростов хэкур къэзыгъэлъэгъуагъэм мыгъи пэ­рытныгъэр ыубытыгъ. Чэщ-зыма­фэм къыкIоцI километри 107-р акIугъ. Купэу «Б»-мкIэ Краснодаррэ Хьаджыкъорэ язэхэпхъэгъэ купэу «Лесные пони» зыфи­Iорэр апшъэ хъугъэ.

Анцокъо Ирин.