Полковникэу, ракетэ дзэхэмрэ я 58-рэ дзэм иартиллериерэ япэщагъэу, Адыгэ Республикэм иветеранхэм я Совет итхьаматэу Къоджэ Аслъан Аюбэ ыкъом ыныбжь илъэс 75-рэ хъугъэ.

1947-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м Шэуджэн районымкIэ къуаджэу Пщыжъхьаблэ ар къыщыхъугъ. Къызэрыхъухьагъэр бын-унэгъо Iужъу. Мыекъуа­пэ игурыт еджапIэу N 10-р къызеухым Тбилиси дэт артиллерийскэ училищым чIэхьагъ. Ащ ятэу Аюбэ Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъ, Джэджэ районымкIэ Мичуриным ыцIэкIэ щытыгъэ колхозым бухгалтер шъхьаIэу Iоф щишIагъ. Янэ (Нэджыкъомэ япхъу) гурыт еджапIэм икIэлэегъэджагъ.

Артиллерийскэ училищым щезыгъэджагъэхэм Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэри ахэтыгъэх. Ахэм ясэнэхьат ишъэф­хэм курсант ныбжьыкIэхэр нэIуасэ афашIыщтыгъэх. 1968-рэ илъэсым Аслъан лейтенантыцIэр къыфаусыгъ, дэгъу дэдэуи училищыр къыухыгъ. А илъэс шъып­къэм ар Грознэм агъакIо, взводым икомандирэу агъэнафэ.

1969-рэ илъэсым къыщегъэ­жьагъэу я 28391-рэ дзэм ибатарее икомандирыгъ,1973-рэ илъэсым артиллерийскэ дивизионым ипащэу агъэнэфагъ. Пэщэ чанэу зэрэщытыгъэм, дзэ къулыкъур еIолIэнчъэу зэригъэ­цэкIагъэм афэшI медальхэу «50 лет Вооруженных Сил СССР», «За воинскую доблесть» зыфиIохэрэр къыфагъэшъошагъэх.

АртиллериемкIэ ухьазырыныгъэ дэгъу зиIэгъэ офицерым ипшъэрылъхэр щытхъу хэлъэу зэшIуихыщтыгъэх. Правительствэм къыфишIырэ пшъэрылъхэр еIолIэнчъэу зэригъэцакIэхэрэм фэшI орденэу «Щытхъум и Тамыгъ», Урысые Федерацием иорденэу «За воинские заслуги» зыфиIохэрэр, медалхэу «За боевые заслуги», «Адыгеим и Щытхъузехьэр», Урысыем зы­къэу­хъумэжьынымкIэ и Министерствэ имедаль 17 ащ къыфагъэшъошагъэх.

Я 19-рэ мотошхончэо дивизием икомандирэу, полковникэу И. Ипатовым я 49465-рэ дзэ частым икомандирэу Къоджэ Аслъан ухьазырыныгъэ дэгъу зэриIагъэр, пэщэныгъэ зыдызэрихьэрэ дзэкIолIхэм зэрагурыIощтыгъэр, ящысэтехыпIэу зэрэщытыгъэр, ахэр зылъищэнхэ зэрилъэкIыщтыгъэр бэрэ хигъэу­нэфыкIэу хъугъэ.

Илъэс 33-рэ Советскэ Дзэм исатырхэм ар ахэтыгъ, илъэси 5 чIыпIэ заохэр зыщыкIогъэ шъолъырхэм дзэ къулыкъур ащихьыгъ. 1991 – 1993-рэ илъэс­хэм грузинхэмрэ осетинхэмрэ, 1992 – 1994-рэ илъэсхэм осетинхэмрэ ингушхэмрэ азыфагу къихъухьэгъэгъэ Iэшэ зэ­IуупIэныгъэхэм, Чэчэным контртеррористическэ операциеу щызэхащэгъагъэм ахэлэжьагъ.

Я 58-рэ дзэм икомандующэу генерал-полковникэу Геннадий Трошевым итхылъэу «Чеченский излом» зыфиIорэм А. Къуаджэм ищытхъу щиIуагъ: «Шалинскэ операцием зыфэдгъэхьазыр зэхъум артиллерием мэхьанэшхо еттыгъагъ. Ракетэ дзэхэмрэ я 42-рэ корпусым иартилле­риерэ япащэу полковникэу А. Къуаджэр джырэ нэс шIукIэ сыгу къэкIыжьы. Тхьэм къыхилъхьагъэу топхэм ягъэIоры­шIэнкIэ ащ IэпэIэсэныгъэшхо хэлъ. Илъэсыбэрэ Темыр Кавказым, Чэчэн-Ингуш АССР-м къулыкъур ащихьыгъ. Ар тхэмытыгъэмэ, тиштаб иIофхэр лъэш дэдэу къэхьылъэщтыгъэх».

Аслъан унэгъо дахэ иI. Ащ ишъхьэгъусэу Лидэ хьатыгъужъы­къоепхъу, илI къулыкъу зыщи­хьыгъэ чIыпIэхэм врачэу ащы­лэжьагъ. Зэшъхьэгъусэхэр кIа­лэу зэдагъотыгъэм къыпыфэжьыгъэ къорылъфхэм ащэгушIукIых.

Апшъэрэ артиллерийскэ академиеу М.И. Калининым ыцIэкIэ щытыр 1985-рэ илъэсым Ленинград къыщызыухыгъэ, илъэс 33-рэ Советскэ Дзэм исатырхэм ахэтыгъэ Къоджэ Аслъан зигъэ­псэфынэу агъэтIысыжьыгъэми, зи ымышIэу иунэ исынэу къыригъэкIугъэп. Ар непэ ветеранхэм ядвижении, ныбжьыкIэхэм япIуни чанэу ахэлажьэ. АщкIэ уахъэм диштэрэ шIыкIакIэхэр егъэфедэх. ЯмышIыкIэу кIэлэ­еджакIохэм дзэ-патриотическэ пIуныгъэ зэраригъэгъотырэр, гурыт еджапIэхэм япащэхэми, якIэлэегъаджэхэми зэпхыныгъэ пытэ зэрадыриIэр ары ветеранхэм я Совет итхьаматэ игъэхъа­гъэхэм якъэкIуапIэр.

Ар кIэщакIо зыфэхъугъэ Iоф­тхьэбзабэмэ кIэлэцIыкIухэм япатриотическэ пIуныгъэкIэ мэхьанэшхо яI. ГущыIэм пае, ащ игукъэкIыкIэ Мыекъуапэ ичIыпIэхэу фашистхэр зыщызэуа­гъэхэр, партизан лъагъохэр кIэлэеджакIохэм арагъэлъэгъух. ЛIыхъужъныгъэм иурокхэм ауж а 1-рэ шхончэо корпусыр зыщызэогъэ чIыпIэхэм кIэлэеджа­кIохэр защэхэкIэ, советскэ дзэкIолIхэм лIыгъэшхо зэрэзэрахьагъэр нахь лъэшэу зэхашIэ. Анахьэу хэзгъэунэфыкIы сшIоигъор Мыекъопэ партизан отря­дэу «Народные мстители» зыфиIорэр зыщызэогъэ чIыпIэхэм якъыхэгъэщыжьыни язэтегъэ­псыхьани А. Къуаджэр кIэщакIо зэрафэхъугъэр ары. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан Мыекъуапэ ипартизанхэр зыщызэогъэ чIыпIэхэр республикэм ис кIэлэцIыкIухэм непэ зэрагъэлъэгъун­хэ алъэкIыщт.

2012-рэ илъэсым ичъэпыогъу къыщегъэжьагъэу Къоджэ Ас­лъан Адыгэ Республикэм иветеранхэм я Совет пэщэныгъэ дызэрехьэ. ЩыIэныгъэм зыкъы­щезымыгъэнэрэ, узхэм зыкъя­зымыгъэгъэщтэрэ, сэмэркъэу дахэ зыхэлъ тинахьыжъ цIыф чан. Общественнэ IофшIэнхэм апылъынэуи, икъорылъфхэм гъэсэпэтхыдэкIэ зафигъэзэнэуи, дачэм щылэжьэнэуи игъо ефэ. Ветеранхэм я Совет итхьаматэ ныбжьыкIэхэм дзэ-патриотическэ пIуныгъэу арагъэгъотырэм зыкъегъэIэтыгъэным ренэу гъу­нэ лъефы.

УIэшыгъэ КIуачIэхэм яветеранэу Къоджэ Аслъан фэдэхэу зэоуж лъэхъаным къэхъугъэхэр щыIэныгъэр шIу зэрэплъэгъун, пытагъэ пхэлъын, Iоф зэрэпшIэн, уишIэныгъи уиопыти ныбжьыкIэхэм зэралъыбгъэIэсын фаемкIэ тищысэтехыпIэх. ИIофшIэгъухэми, Адыгэ Республикэм иветеранхэми Къоджэ Аслъан лъытэныгъэшхо фашIы. Зы­ныбжь хэкIотагъэ пэпчъ ар фэгумэкIы, республикэм иветеранхэм яIофыгъуабэмэ язэшIохынкIэ IэпыIэгъу афэхъу. ШIу зыфишIэ­хэрэм ар шIу къалъэгъужьы.

Юбилеир Iофэу ашIагъэр зызщызэфахьысыжьырэ, гухэлъыкIэхэм зыщягупшысэхэрэ лъэхъан. Илъэс 50 фэдизрэ дзэкъулыкъушIэу щытыгъэ Къо­джэ Аслъан непи ишIуагъэ къегъакIо, республикэм иветеранхэм я Совет Iофышхо щегъэцакIэ, ныбжьыкIэхэм япатриотическэ пIуныгъи, тарихъ шIэжьыр къызэтегъэнэжьыгъэнми иIахьышIу ахешIыхьэ. Советым Iоф зыщишIэрэ илъэси 10-м къыкIоцI ветеран-фронтовикыбэмэ мыжъобгъухэмрэ саугъэт­хэмрэ афэгъэуцугъэнхэм кIэщакIо фэхъугъ. ГущыIэм пае, Советскэ Союзым и ЛIыхъу­жъэу Василий Лозовым мыжъобгъу, Адыгеим щыщхэу Сталинград дэжь щыфэхыгъэхэмрэ зикIэли 9 Хэгъэгу зэошхом зыгъэкIогъэ­гъэ Шъхьэлэхъо Чэбэхъанрэ саугъэтхэр афагъэуцугъэх.

Республикэм иветеранхэм я Совет итхьаматэ цIыфхэм анаIэ ветеранхэм яIофыгъохэм тырягъэдзэгъэным, тинахьыжъхэм яфитыныгъэхэм якъэухъумэн кIуачIэу, акъылэу иIэр афегъэ­IорышIэ. Ветеранэу Талаш Владимир ыгу операцие шIыгъэ­нымкIэ ащ бэ зэшIуихыгъэр. Джащ фэдэу къуаджэу Адэмые дэс Даур Юрэ мылъкукIэ де­Iагъ иунэу машIом зэрар зэрихы­гъэр зыпкъ ригъэуцожьыным пае. А. Къуаджэм нахьыжъхэм яIофыгъохэм язэшIохын кIуачIэу иIэр рехьылIэ. Пенсионерхэм амалэу, къулаиныгъэу яIэр икъоу агъэфедэнымкIэ, ахэр обществэм икультурнэ щыIэныгъэ чанэу хэлэжьэнхэмкIэ фэлъэкIырэр зэкIэ ешIэ.

Къоджэ Аслъан чIыпIэ зыгъэ­IорышIэжьынымкIэ къулыкъухэми зэпхыныгъэ пытэ адыриI. ЗиIоф хэшIыкIышхо фызиIэ тхьаматэр иопыткIэ хьалэлэу нэмыкIхэм адэгуащэ. Обществэмрэ Адыгеимрэ хьалэлэу узэрафэлэжьэн фаемкIэ ренэу щысэтехыпIэшIоу щыт. Зэхищэрэ Iофтхьабзэхэм сыдигъуи ныбжьыкIэхэр, кIэлэеджакIохэр, юнармейцэхэр къахегъэлажьэх.

Адыгэ Республикэм иветеранхэм я Совет хэтхэр респуб­ликэм ис лъэпкъхэм язэгурыIоныгъэ гъэпытэгъэным яшъыпкъэу дэлажьэх, социальнэ-экономикэ пшъэрылъхэм язэшIо­хынкIэ республикэм икъэралыгъо къулыкъухэм IэпыIэгъу афэ­хъух. Ахэм ныбжьыкIэхэм япIункIэ Iофышхо зэшIуахы, заомрэ IофшIэнымрэ яветеранхэм, пенсионерхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъегъэIэтыгъэным гъунэ лъафы. Къоджэ Аслъан тын лъапIэу, щытхъуцIэу къыфагъэшъошагъэхэм дэгъоу къаушыхьаты зыфагъэзэрэ Iофхэр ыпшъэ умыкIожьынэу ащ зэригъэцакIэщтыгъэхэр. Адыгэ Республикэм иветеранхэу сыдигъуи Хэгъэгум кIэгъэкъон пытэу иIагъэхэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ ащ зи къызтыригъа­нэрэп. Лъытэныгъэр къэлэжьыгъошIоп. Ветеранхэм япащэ лъытэныгъэ ин зыкIыфашIырэр цIыфыгъэшхо зэрэхэлъыр, опыт байрэ шIэныгъэ куурэ зэриIэхэр, яIофыгъохэм язэшIохын ренэу зэригъэгумэкIырэр ары.

Къоджэ Аслъан зипэщэ Советым республикэм иветеранхэм якъэлэ, ярайон советхэр нахьышIоу Iоф ашIэн зэралъэ­кIыщт шIыкIэмкIэ егъэгъуазэх, ветеран организациехэм яопыт пэрыт зэфехьысыжьы, прессэм, телевидением, социальнэ хъытыухэм яIофшIэн ехьылIэгъэ къэбархэр игъорыгъозэ къарегъахьэх. ЗэIукIэхэр, конференциехэр, семинархэр, Iэнэ хъураехэр, лIыхъужъныгъэм иурок­хэр зэхащэх, дзэ, патриотическэ тхылъхэр цIыфхэм аIэкIагъахьэх.

Ветеранхэм ядвижение тина­хьыжъхэм яфитыныгъэхэм якъэ­ухъумэнкIэ, нэжъ-Iужъхэмрэ шъхьэзакъохэмрэ IэпыIэгъу афэ­хъугъэнымкIэ, ныбжьыкIэхэм япатриотическэ пIуныгъэкIэ мэхьанэшхо зиIэ общественнэ кIуачIэу щыт. Адыгеим иветеранхэр республикэм идышъэ фондых. Тарихъ шIэжьым икъэу­хъумэнкIэ, ныбжьыкIэхэр патриотэу пIугъэнхэмкIэ ветеранхэм яобщественнэ организацие­хэм мэхьанэшхо зэряIэр къэIогъэн фае.

Гуетыныгъэ фыриIэу илъэсыбэрэ Урысыеми, Адыгеими афэлэжьэгъэ, общественнэ Iоф­хэр чанэу зезыхьэрэ, гулъытэшхо зиIэ, непи зыкIуачIэ из Аслъан июбилейкIэ сыфэгу­шIо, ипсауныгъэ къыкIимычэу, ибын- унагъо датхъэу бэрэ щыIэнэу, жъышъхьэ мафэ хъу­нэу сыфэлъаIо!

Иван Бормотов. Урысые дзэ-тарихъ обществэм и Адыгэ шъолъыр къутамэ исекретарь.