Джары гупшысэу хэлъыгъэр хьисапымкIэ Кавказ олимпиадэу мэфи­тфым къыкIоцI Мыекъуапэ щыкIуагъэм. Ар яблэнэрэу тикъалэ щызэ­хащагъ.

Олимпиадэм изэфэшIыжьынэу мэфэкI дахэ хъугъэр Адыгэ къэра­лы­гъо университетым мы мафэхэм щыкIуагъ.

— Апэрэ Кавказ хьисап олим­пиадэр 2015 — 2016-рэ илъэс еджэгъум гъэсэныгъэ къэзытырэ гупчэу «Сириусым» апэрэу зыкIыщытшIыгъагъэр къэралыгъом и Къыблэ икIэлэ­еджакIохэм хьисапымкIэ яшIэ­ныгъэхэр, акIуачIэ ауплъэкIуным, етIанэ хьисапымкIэ Урысые олимпиадэхэм зафагъэ­хьазырыным ыкIи ахэм ахэлэ­жьэнхэу амал яIэным пае, — къыIуагъ олимпиадэхэм язэ­хэщэн кIэщакIо ыкIи зэхэщакIо фэхъугъэу, естественнэ-хьисап республикэ еджапIэр зыгъэ­псыгъэу, ащ илъэсыбэрэ ипэщагъэу Мамый Даутэ. — А лъэхъаным хьисапым фэщагъэ­хэу, зишIэ шIэгъошIухэу Уры­сыем и Къыблэ щыпсэухэрэм анэмыкIэу IэкIыб хэгъэгу­хэм ащыщ кIэлэеджакIохэри къыхэлэжьэнхэу тыгугъэщтыгъ. Ащ тетэуи къычIэкIыгъ. Илъэсиблым кIыкIоцI олимпиадэм хэгъэгубэмэ ыкIи Урысыем ичIыпIэ зэфэшъхьафыбэхэм кIэлэеджакIохэр къарыкIыхэу хъугъэ, илъэс зэфэшъхьафхэм чIынэлъэшхуи 5-мэ къарыкIхэу къакIохэу къыхэкIыгъ. Мыгъи, мары Ковид-19-м ымыгъэщы­нэхэу кIэлэеджакIохэр нэмыкI хэгъэгухэм къарыкIыгъэх. Ащ фэдэу олимпиадэм къыхэлэ­жьагъэх Сербием, Монголием, Болгарием, Тыркуем, Армением, Азербайджан, Узбекистан, джащ фэдэу Дагъыстан, Къырым, Къалмыкъым ыкIи нэмыкI крайхэм, хэку­хэм къа­рыкIыгъэ ныбжьыкIэхэр. Кавказ хьисап олимпиадэр зэ­рэ­зэхатщэрэм, кIэлэеджакIохэм тызэрапэгъокIырэм, тызэрафыщытым ныбжьыкIэхэр къытещалIэх.

Олимпиадэм пшъэрылъэу иIэр кIэлэеджакIохэм яшIэныгъэхэр ыуплъэкIунхэ закъор арэп. НэмыкI хэгъэгу, нэмыкI къэлэ чы­­жьэхэм къарыкIыгъэ ныбжьыкIэхэр ащ зэныбджэгъу ешIых. Лъэпкъ зэфэшъхьафхэм ялIыкIохэри мыщ зэкъош, зэныб­джэгъу щэхъух, етIанэ зэфа­тхэх, ящыIэныгъэ гъогухэри ­хьисапым зэфищэхэу мэхъу.

ЕтIани зы лъэныкъо къыхэзгъэщымэ сшIоигъу. Хьисапым фэщэгъэ кIэлэеджакIохэр олимпиадэм ащыIокIэх Урысыем имызакъоу, IэкIыб къэралыгъо­хэми ащызэлъашIэрэ шIэны­гъэ­лэжь цIэрыIохэм. Ахэм ащыщ­хэр жюрим хэтых. ЫпшъэкIэ къызэрэщысIуагъэу, ахэр зэ­лъашIэрэ кIэлэегъаджэх, Урысыем ихэшыпыкIыгъэ илъэпкъ командэ итренерых, Дунэе хьи­сап олимпиадэхэм зэныбжьыкIэхэм ахэлэжьагъэх ыкIи медальхэр илъэс зэфэшъхьаф­хэм къэзыхьыгъэх.

Ащ фэдэу мы олимпиадэм ижюри итхьамэтагъ Москва дэт физикэ-техническэ институтым идоцентэу, кIэлэеджакIохэм я Урысые олимпиадэ ижюри хэтэу, ежьыри олимпиадэм дышъэ медаль къыщызыхьыгъагъэу, джы къэралыгъом ­илъэпкъ командэ итренерэу Павел Кожевниковыр. Жюрим хэтыгъ Московскэ физикэ-техническэ институтым икIэлэегъаджэу, Ду­нэе хьисап олимпиадэм и Координационнэ совет хэтэу, Урысые Федерацием и Пра­вительствэ гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ ишIухьафтын къызыфагъэшъошагъэу Назар Ага­хановыр. Данила Деминыр мы купым хэтхэм анахьыкI. Ащ 2020-рэ илъэсым Дунэе хьисап олимпиадэм апэрэ чIыпIэр къы­щихьыгъ. Кавказ хьисап олимпиадэм плIэгъогогъо щатекIуагъ, дунэе олимпиадэу а илъэс дэ­дэм Румынием щы­кIуагъэм дышъэ медаль къыщихьыгъ. Москва дэт физи­кэ-техническэ институтым при­кладной хьисапымкIэ ыкIи информатикэмкIэ и Физтех-еджапIэ истудент. Кирилл Суховыр хьи­сапымкIэ Урысыем ихэ­шыпыкIыгъэ коман­дэ итренер шъхьаI, Президентым и Физи­кэ-хьисап лицееу N 239-м икIэ­лэегъадж, 2002-рэ илъэсым щыIэгъэ Дунэе хьисап олим­пиадэм дышъэ медаль къыщи­хьыгъагъ. Сергей До­риченкэм журналэу «Квантик» зыфиIорэр ыгъэпсыгъ ыкIи иредактор шъхьаI, Москва иеджэпIитIумэ Iоф ащешIэ, «Тур­нир Городов» зыфиIорэ зэнэкъокъум ижюри итхьамат. Арышъ, ыпшъэ­кIэ къызэрэщы­сIуагъэу,= шIэныгъэлэжь цIэры­Iохэм кIэлэеджа­кIохэр нэIуасэ афэхъух, ахэр етIанэ ящысэтехыпIэхэу ящы­Iэныгъэ къыханэх.

Олимпиадэм хэлэжьагъэхэми, ащ изэхэщэн зиIахь хэ­зы­лъ­хьагъэхэми тхьашъуегъэ­псэу яс­Iомэ сшIоигъу. Дунаим эпидемиеу щыкIорэми, нэмыкI гу­мэкIыгъохэми къамыгъэуцу­хэу кIэлэеджакIохэри, кIэлэегъэджэ цIэрыIохэри Мыекъуапэ къызэрэкIуагъэхэм осэшхо иI.

Мыгъэрэ олимпиадэм изэхэщэкIуагъэх Адыгэ къэралыгъо университетыр, Кавказ хьисап Гупчэр, АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ, естественнэ-хьисап еджапIэр, Гупчэу «Полярис — ­Адыгея» зыфиIорэр ыкIи нэмыкIхэр. Iофтхьабзэм изэхэщэнкIэ яшIуа­гъэ къэкIуагъ УФ-м и Президент и Фонд ишIухьафтынрэ АР-м иминистрэхэм я Кабинет иIэпыIэгъурэ. Олимпиадэм пае гъэцэкIэнхэр зэхагъэуцуагъэх Урысыем, Болгарием, Люк­сембург ыкIи Иран яхьисап­лэжьхэм.

КIэуххэр зызэфахьысыжьхэм, я 8 — 9-рэ классхэмкIэ а 1-рэ шъуашэ зиIэ дипломхэр афа­гъэшъошагъэх Саратовскэ хэ­кумкIэ Петр Пучковым, Вол­гоград хэкумкIэ Ярослав По­повым, Краснодар краимкIэ Свя­тослав Белкиным ыкIи Пен­зэ хэкум къикIыгъэу Максим Ивановым. Я 11-рэ классхэмкIэ а I-рэ шъуашэ зиIэ диплом­хэр афагъэшъошагъэх Адыгэ РеспубликэмкIэ Андрей Гогуа­дзэм ыкIи Ставрополь краим къикIыгъэ Алексей Билоус.

Урысыем ичIыпIэ 20-мэ ыкIи IэкIыб хэгъэгуи 8-мэ ащыщ кIэ­лэеджакIохэр олимпиадэр окIофэ мафэ къэс зэнэкъокъугъэх, нэбгырэ пэпчъ текIоныгъэм фэ­бэнагъ. Ау кIэуххэм язэфэ­хьысыжьын ащ ухыгъэ щыхъугъэп. Дэгъумэ анахь дэгъужьхэр джыри къыхахынхэ фэягъ. Баллхэр къызалъытэжьхэм а I-рэ шъуашэ зиIэ дипломыр ратыгъ Саратовскэ хэкум къи­кIыгъэ Петр Пучковым, я 8 — 9-рэ классхэмкIэ ащ анахь баллыбэ къыхьыгъ.

Я 10 — 11-рэ классхэмкIэ анахь баллыбэ изыгъэкъугъэр Мыекъуапэ щыщэу Андрей Гогуадзэр ары. Ахэм къафэгушIуа­гъэх АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэ­ныгъэмрэкIэ иминистрэ иIэнатIэ зыгъэцэкIэрэ Евгений Лебедевымрэ Адыгэ къэралыгъо университетым иректорэу, Кавказ хьисап олимпиадэм и Координационнэ совет итхьама- тэу Мамый Даутэрэ.

Олимпиадэм изы мафэ хьисапымкIэ гъэсэныгъэу Адыгэ Республикэм щарагъэгъотырэм, ащкIэ Iофыгъоу щыIэхэм, ахэм язэшIохын афэгъэхьыгъэу конференцие кIуагъэ. ХьисапымкIэ кIэлэегъаджэхэм я Ас­со­циацие ичIыпIэ къутамэ ар зэ­хищэгъагъ. Ащ хэлэжьагъэх АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэны­гъэмрэкIэ иминистрэ иIэнатIэ зыгъэцакIэрэ Евгений Лебе­девыр, Адыгэ къэралыгъо университетым иректорэу, хьисапымкIэ кIэлэегъаджэхэм я ЧIы­пIэ Ассоциацие и Прези­диум хэтэу Мамый Даутэ, кIэ­лэ­еджакIохэм хьисапымкIэ я Уры­сые олимпиадэ и Гупчэ ипредметнэ-методическэ ко­миссие итхьаматэу Назар Агахановыр, РАН-м и Хьисап институтэу В. Стекловым ыцIэ зыхьырэм иIофышIэу Николай Андреевыр, естественнэ-хьисап республикэ еджапIэм ипащэу Бэджэнэ Светланэ ыкIи нэмыкIхэр.

Конференцием къызэрэща­IуагъэмкIэ, зэрэхэгъэгу фэдэу, Адыгеими хьисапымкIэ кIэлэ­егъаджэхэр щикъухэрэп. Непэ кIэлэегъэджэ 36-рэ еджапIэхэм ящыкIагъ. Iоф зышIэрэ кIэ­лэегъаджэхэм аныбжь гурытымкIэ илъэс 47-рэ мэхъу. Ахэм ахэтых егъэджэкIэ-шIыкIэ амалыкIэхэм икъу фэдизэу хэ­шIыкI афызимыIэхэр.

Адыгэ къэралыгъо универ­ситетым программэ щэлажьэ «Приоритет 2030-рэ» ыIоу. Ащ хэт проектэу «КъэкIощтым хьисапымкIэ икIэлэегъадж» зыфиIорэм къызэрэдилъытэрэмкIэ, кIэлэегъаджэхэм яегъэджэн нэмыкIэу зэхащэщт. Хьисап сэ­нэхьатымкIэ студентхэм зэрагъэшIэщтым дакIоу ахэр актер сэнэхьатым, жэбзэ чаным афа­гъэсэщтых, психологиер нахь куоу арагъэшIэщт.

ХьисапымкIэ кIэлэегъаджэхэм ягъэхьазырынкIэ амал дэгъухэр университетым иIэх, хьи­сапым фэлэжьэрэ проект пчъагъэмэ Iоф ашIэ. КIэлэегъа­джэхэм ягъэхьазырынкIэ ахэр зэрэбгъэфедэщтхэм конференцием игъэкIотыгъэу щытегущы­Iагъэх.

Олимпиадэм «Кавказым гъу­напкъэ иIэп!» зэрэраIуагъэм мэ­хьанэу иIэр къыгъэнафэщтыгъ ащ хэлэжьагъэхэм зэ­кIэми ябыракъхэм сценэр къагъэкIэракIэу зэрэтетыгъэхэм. Ныбджэгъуныгъэм, ныбжьыкIэгъум ыкIи зэкIэ наукэхэм япа­чъыхьэу хьисапым ренэу Кавказым чIыпIэ зэрэщигъотыщтыр кIэух Iофтхьабзэм мызэу-мытIоу къыщаIуагъ.

Сихъу Гощнагъу.