Гъатхэр сабый кIогъакIэу

КIымафэр икIыгъэми, джыри, тызэресагъэу, тызэкIоцIыщыхьагъ: къэпшIэнэу щытэп — кIыри гъэри зэхэкIуакIэх; уашъор ренэу нэгу чъэбзэгъэ гъырин, ау жьыр псынкIэ, макIэ, фабэ — гуаоп, губжыпхэ цунтхъакIоп.

«Тып-сып, тып-сып» ыIоу, мыгумэкIыхэу, ушъэгъэ фабэу ощх зэпытыгъэх мы мэфэ зэкIэлъыкIохэр. ГукIи шъхьэкIи тагъэшъокIыгъэу тыхэтыгъ. Джы ощхым, зэпыугъэу, зегъэпсэфы, осыр макIэу къелъэсы.

Непэ тыгъэр къытхэплъэ; фэбэшхоп, ау гур егъэшIу — гушIубзыу. Гу цIыкIум игуап. Нэфынэр зиджагъо щыIа?!

Ау сабый кIогъакIэу тыгъэр мэщэо-плIао; зэ мэщхыпцIы, зэ укIытэу пщэкъогъу зешIы, етIани ыгу мызагъэу къэуцу – къыкъоплъы.

Хыжьыр мафэм щэпхъанкIэ, къихьэгъэкIэ гъэтхэпэ мазэр джыри Iоные-шIэныеп; сабый къэхъугъакIэу, нэжъо-Iужъу. Къолэжъхэм нэф зышъыгъэм къыще­гъэжьагъэу ажэ агъэуцурэп: «Къуагъ, къуагъ…» мыухыжьыр къаIотэкъу. ЧIы­гур къафэнэжьыгъ пIонэу, зэ лъхъэнчабзэу къебыбэхых, ау къетIысэхыхэрэп, ашIоигъо пстэур, есэжьыгъэ­хэу, «къуаргъ- саргъ» закIэу къыкIаIотыкIыжьызэ мафэр агъакIо.

«Ащыгъум, къещхыщт!» — къы­Iуагъ Iушым. Тыригъэфагъ. Огур нэку-нэпсэу къызэхэхьэ… Ос темылъыжькIэ, арэу псынкIэу ЖэкIэфыр икIына?! — ащи шIоигъоба тIэкIу зигъэлъэ­рыхьэ. Гъэтхэ пасэу къэкIуатэрэр джащ фэд, пшIэ зызэблехъу, сабый кIогъакIэу, макIэу тIэкIу мэщынэ.

Дзэукъожь Нуриет.

Усэхэр къэтэжъугъаIу

Къуекъо Налбый Уиогу Сыдэу огур къэбзэ-лъабз, Сыдэу непэ нэфынабз! Сыдэу даха, зэпэшIэты, Орэд гухьэу, гур еIэты. Мо огу лъагэу нэфынабзэм Фэдэу, ори угу гъэкъабзэ. Уянэ ыбзэ, уичIыгу кIасэ Укъалъфыгъэшъ, уямызэщ. Джар уигъашI, джащ уегъасэ, Джар уимаф, мэзэгъо чэщ.   Хъунэго Саид Адыгабзэр Анахь мылъку лъапIэу ЧIым щызгъотыгъэр – Сиадыгабз! О – усихабз! О – сыгу уищыбз, Спсэ уритхыбз! ОркIэ сыкIуачI, ОркIэ сыбай.

Ижъырэ зэхэтыкIэ-зэфыщытыкIэхэр

Хасэм иунашъу

Нартмэ гукIэгъушхо яIагъ. Ежьмэ анахь цIыкIоу, ежьмэ анахь макIэхэр щыхьагъу ашIыщтыгъэп ыкIи агу хагъэ­кIыщтыгъэп – испмэ язаощтыгъэхэп, къаухъумэщтыгъэх нахь. А хабзэм тетэу псэущтыгъэх. Исп-гуа­щэм илI Хъымыщыжъри щымыIэжьэу, ыкъо Пэтэрэзи кIодыгъэу, изэкъо дэдэу къызэнэм, нарт хасэр зэхэтIысхьи, Исп-гуащэм, ныожъ дэдэ хъужьыгъэу щытыти, щыIакIэу фэхъущтым тегущыIагъэх: «Исп-гуащэр тинысэ гъэшIуагъэу щытыгъ. ТигъэхъакIи тищыIакIи ыгъэ­дахэу сыдигъокIи тхэтыгъ; тинарт лъэпкъ ыгъэшIуагъ, ылъытагъ. Уасэу къытитыгъэмкIэ тыдэзекIожьын фай. Ащ къыхэкIыкIэ, Исп-гуащэр псаоу дунаим тетыфэкIэ гъэшIоныгъэ фыти- Iэу тIыгъынэу къыттефэ. Ыгу хэзыгъэ­кIырэм псэкIодишъэ ышIагъэкIэ тлъы­тэщт, мытэрэзэу зэрэзекIуагъэр фэтлъэгъущт». А унашъор агъэуцуи, хасэм хэтхэр зэхэкIыжьыгъэх… (Нартхэр. Апэрэ том). * * * Зинахьыжъ зилъапIэр лъэкIуатэ.  

Бзыухэр ыкIи нэмыкI псэ зыпытхэр

Хырыхыхьэхэр Быдзынчъэ бынышIу. (Чэтыжъые бын). * * * «Ей» зымыIорэ жъонакIу. (ЧIыхъумбый). * * * ЗыкIэ тIаркъоу бгыкъур зиунапIэ. (ПцIашхъу). * * * Къырым къикIи лъэкъокIэу, тиунэ къихьи бгъэгу, ыбгъэгу сеплъы хъырахъишъ. (Дышъэчэт). * * * Мафэрэ зеушъэфы, чэщырэ мэкъуртэ. (Тыгъурыгъу). * * * НысэкIабэмэ бын ахехышъ, хэхьажьы. (Бгъашхъо). * * *

Зиш ыуж къинэрэм мылъкур ий

Адыгэ пшысэхэм, IорIуатэхэм зыныбжь имыкъугъэхэм ягулъытэ агъэчаны, ясэнаущыгъэ хагъахъо. Зы лIыжъ горэ, лIэн зэхъум, ыкъуитIу къяджи ариIуагъ: «Симылъку шъуфэзгощырэп, жъугощынэуи сыфаеп. ШъузэхэкIынэу зыщыхъурэм, шъуи­шыхэр къызэдэжъугъачъэри, зиш ауж къи­нэрэм мылъкур ий». Ятэ лIагъэу зэшитIумэ зэхэкIынэу зырахъу­хьэм, ятэ иосыет агъэцэкIэжьынэу фежьагъэх. ДэкIыхэшъ, шыхэр къызэдагъэчъэнхэу аублэ, ау ечъэжьэгъу имыфэхэзэ, тIуми шхомлакIэр къакъудыишъ, яшыхэр къагъэуцух: тIумэ язи фаеп ыпэ ишъынэу. Арэущтэу бэрэ ашIыгъ. Мафэ горэм шыоу блэкIырэ горэм кIэлитIумэ ашIэрэр ылъэгъугъ. КъакIэлъырыхьи къяупчIыгъ ар зытырашIыхьэрэмкIэ. ЗэшитIумэ Iофэу яIэр лIым раIотагъ. Адрэм гущыIитIу къариIуи, ежьэжьыгъ. Ащ нэужым кIалэмэ яшыхэр лъэшэу къызэдагъэчъагъэх, зиш ыуж къинагъэм мылъкур иеу хъугъэ. Сыда а шыум къариIуагъэр? (Джэуап: «Зэблэшъухъури къызэдэжъу­гъачъэх»). НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр Мамырыкъо Нуриет.