Музеим иэкспонатыкI

Кавказ заповедникым тарихъым имузееу Шъачэ дэтым экспонат лъапIэ ритыгъ. Ар домбаим ишъхьэкъупшъхьэу 1977-рэ илъэсым научнэ экспедицием хэтыгъэхэм заповедникым къыщагъотыгъагъэр ары.

Джы музеим къакIо­хэрэм домбаим ишъхьэ­къупшъхьэхэр зэралъэ­гъущтхэм фэшъхьафэу, IэкIэ теIэбэнхи, къаIэтыни алъэкIыщт. Шъыпкъэр пIощтмэ, псэушъхьэ къуп­шъ­хьэхэр заповедникым ичIыгухэм бэрэ къаха­гъуатэхэрэп. Бжъакъохэр, цэхэр, нэмыкI къупшъхьэхэр апэ къифагъэхэми, заповедникым къыхэпхынхэ уфитэп. Научнэ IофышIэхэми заповедникым идиректор Iизын къаримытэу псэушъхьэ къупшъхьэхэр агъэфедэхэрэп. Ахэр зыдэщылъхэ чIыпIэм къыхэнэжьынхэ фаеу къэзыIорэ унашъохэр щыIэх.

Джынэс домбаим ишъхьэкъупшъхьэ заповедникым инаучнэ къутамэ иостеологическэ коллекцие хэлъыгъ. Аужырэ лъэхъаным музейхэм тактильнэ (IэкIэ узэIэн уфит) чIыпIэхэр яIэ хъугъэх. Заповедникым идиректор экологие шIэныгъэхэмкIэ игуадзэу Ольга Пеговам къыIуагъ шъхьэкъупшъхьэр цIыфхэм зэралъэ­гъущт закъом пае музеим зэрэрамытыгъэр. ЦIыфхэм, анахьэу кIэлэцIыкIухэм, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим псэ зыпытэу къыддытетхэр ашIэнхэм, зэхафыхэу хъунхэм пай. Экскурсоводым къыIуатэрэм уедэIузэ апч чIэгъым чIэлъ экспонатыр къэпплъыхьаным бэкIэ нахь гъэшIэгъон ащ утеIэбэныр, иинагъэ ыкIи ышъокIэ зыфэдэр зэбгъэшIэнхэр.

ТхылъыкIэ къыдагъэкIыгъ

ЦIыфыIэ зынэмысыгъэ чIыопсым и Мафэ бэмышIэу зэрэдунаеу щыхагъэунэфыкIыгъ.

Ащ ипэгъокIэу Кавказ къэралыгъо чIыопс заповедникым тхылъэу «Лесные растения Кавказского заповедника» зыфиIорэр къыдигъэкIыгъ. Ар КъохьэпIэ Кавказым къыщыкIыхэрэм афэгъэ­хьыгъэу ыкIи научнэ тхылъ сериеу къытырадзэнэу рагъэжьагъэм иятIонэрэу хъугъэ. Апэрэм заповедникым икъушъхьэ лъагэхэм къащыкIыхэрэр зыфэдэхэр къыIуатэщтыгъэх.

ТхылъыкIэм къэкIырэ лъэпкъи 194-у мэзхэм узщаIукIэхэрэм афэгъэхьыгъэ къэбархэр къыдэхьагъэх. Ахэр къэзыугъоигъэхэр ыкIи къэзытхыхьагъэхэр заповедникым инаучнэ IофышIэхэу Татьяна ыкIи Сергей Трепетхэр ары. Къытырадзэгъэ тхылъыр краеведхэм, зекIозещэхэм ашIогъэшIэгъоныщтых, къэкIыхэрэр зэрагъэшIэнхэмкIэ кIэлэеджакIохэм IэпыIэгъу афэхъущт тхылъым икъыдэгъэкIынкIэ зыгъэпсэфыпIэу Гъэхъунэ Плъыжьым ипащэхэм яшIуагъэ къагъэкIуагъ. Ащ щызэIухыгъэ экологическэ лъэсгъогу 50-м ехъурэмэ гъэмэфэ лъэхъаным узщаIукIэрэ къэкIырэ зэфэшъхьафхэм ясурэтхэр, шIуагъэу апылъхэр щыплъэгъущтых.

Тикъушъхьэ мэзхэм нэмыкI чIыпIэхэм узщаIумыкIэщт уцхэр, куандэхэр, къэгъагъэхэр къащэкIых, ахэм афэгъэхьыгъэ къэбархэмкIэ авторхэр тхылъым еджэщтхэм хьалэлэу адэгуащэх.