Адыгабзэмрэ тхыбзэмрэ я Мафэ ипэгъокIэу ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн фэлэжьэрэ кIэлэ­егъэ­джэ губзыгъэу, Мыекъопэ гимназиеу N 22-м иIофышIэу Къатмэс Эммэ гущыIэгъу тыфэхъугъ.

ИIэпэIэсэныгъэ хигъахъозэ, кIэлэеджакIохэм пIуныгъэ ягъэ­гъотыгъэнымкIэ, шIэныгъэ ку­ухэмкIэ ахэр уIэшыгъэнхэмкIэ ылъэкI къымыгъанэу Iоф зишIэ­рэр илъэс 34-рэ хъущт. Эммэ ПчыхьалIыкъуае Уайкъокъо Инверрэ Хъаретрэ яуна­гъо къихъухьагъ, щапIугъ. Ятэ водителэу, янэ еджапIэм хэт тхылъеджапIэм иIофышIэу лэ­жьагъэх. Гурыт еджапIэр 1982-рэ илъэсым къызеухым, Адыгэ къэралыгъо университетым филологиемкIэ ифакультет илъэпкъ отделение чIэхьагъ. Апшъэрэ гъэсэныгъэ зызэрегъэ­гъотым, IофшIэныр я 8-рэ гурыт еджапIэм щыригъэжьагъ. Илъэс зытешIэм я 22-рэ гимназием зигъэзэжьыгъ ыкIи непэ къыз­нэсыгъэм ащ Iут.

Къатмэс Эммэ я 5 – 11-рэ классхэм арыс кIэлэеджакIохэм адыгабзэр ыкIи адыгэ литературэр арегъэхьы. Программэ гъэнэфагъэу яIэм къызэрэдилъы­тэрэмкIэ, тхьамафэм сыхьатитIу къаратырэр: зыр – адыгабзэр, адрэр – литературэр. Бзэр ябгъэшIэнымкIэ а сыхьат пчъа­гъэр мэкIэ дэд.

ТигущыIэгъу къызэриIуагъэмкIэ, урысыбзэр адыгэ кIэлэцIыкIухэм, адыгэ литературэр урысыбзэкIэ урыс е нэмыкI лъэпкъхэм къахэкIыгъэхэ кIэлэеджакIохэм арагъашIэ. Ау адыгэ сабыеу адыгабзэр зыIумылъыр нахьыб, ахэм еджэныр къин къащэхъу.

— Программэм къызэрэди­лъытэрэмкIэ, адыгабзэр зыIу­лъыр ары бзэм ишапхъэхэр зэбгъэшIэнхэ плъэкIыщтыр. Ау тэ адыгэ лъэкъуацIэ зиIэ­хэр, ныдэлъфыбзэр аIулъым фэдэу, зы куп тэшIыхэшъ, Iоф адэтэшIэ. Ар сабыйхэм къафэ­къин зыхъу­кIэ ны-тыхэм (ана­хьэу адыгэ­хэм) купэу зыхэсым хащыжьхэшъ, литературэр урысыбзэкIэ зыщызэрагъашIэрэм ащэжьхэу бэрэ къыхэкIы. Къоджэ еджапIэхэм ателъытэгъэ тхылъхэмкIэ ебгъэджэнхэр кIэлэцIыкIухэм къафэкъин. Урыс кIэлэеджакIо­хэм апае зэхагъэуцогъэ тхылъ­хэр къызыфэпсынкIэхэр ахэтых. Арышъ, тхылъитIури тэгъэфедэ, — еIо Эммэ.

ЕкIолIэкIэ зэфэшъхьафхэр къыхихызэ, Эммэ иурокхэр нахь гъэшIэгъон зэришIыщтхэм, адыгабзэр ижъырэ бзэ куоу зэрэщытыр къагуригъэIоным сыдигъуи пылъ. Ащ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, сэмэркъэу хъугъэ-шIагъэхэр дыригъэкIо­кIы­хэзэ нэбгырэ заулэмэ язэдэгущыIэгъухэр хигъахьэу сыхьатхэр зигъэпсыхэкIэ, гурыт классхэм ар нахь агу рехьы. КIэлэеджэкIо нахь иныIохэм къеджэнымкIэ, къэIотэнымкIэ, сочинение тхынымкIэ зэнэкъокъухэр афызэхещэх. Нэрылъэгъу IэпыIэгъу гъэшIэ­гъо­ныбэ ыугъоигъэхэу къызфегъэфедэх.

Ау кIэлэеджакIохэм яныдэлъфыбзэ зэра­гъэ­­шIэныр кIэ­лэегъа­джэм изакъоу фызэшIокIынэу щытэп. Хэт­кIи шъэфэп тиунагъохэм адыгабзэр нахь макIэу ащыIу зэ­рэ­­хъугъэр. Гукъау нахь мышIэми, зырыз иныдэлъфыбзэ зэзы­гъашIэу, уасэ фэзышIэу кIэлэ­еджакIохэм непэ къахэкIырэр.

КъыткIэхъухьэхэрэм алъапсэ ашIэзэ къэтэджынхэ фае. Узэ­рэадыгэр къэзыушыхьатырэ пстэуми апшъэр уиныдэлъфыбз ары. Ащ инеущырэ мафэ зыфэдэщтыр тэры зыIэ илъыр. Сыд фэдэрэ шэн-хабзи къызщежьэрэр унагъор ары. Арышъ, ащ бзэр имылъмэ, кIэлэегъа­джэм сыд ышIагъэми амал иIэп шIэныгъэ куухэр кIэлэеджакIом ригъэгъотынхэу.

Тэ зыкъэтымыгъэгъунэжьмэ, адыгэ лъэпкъ макIэр нэмыкIхэм ахэкIухьажьыщт. Арышъ, тыбзэ, тыкъызыхэкIыгъэ лъэпкъым уасэ афашIэу къыткIэхъухьэрэ ныбжьыкIэхэр гъэсэгъэнхэм мэхьанэ иI.

ТигущыIэгъу IофшIэным имызакъоу, унэгъо дахи ышIагъ. Ишъхьэгъусэу Руслъанрэ ежьыр­рэ илъэс 33-рэ зэдэпсэух, сабыищ апIугъ. Япшъашъэхэу Джульетэрэ Жанетэрэ унагъо ихьагъэх. АнахьыкIэу Батыр мыгъэ гурыт еджапIэр къеухы. Зэшъхьэгъусэхэм ямафэхэр къафэзгъэчэфыхэрэр япхъо­рэлъф нэбгырищыр ары. Эммэ зэрэфэлъэкIэу илъфыгъэхэми, ахэм къакIэхъухьагъэхэми ныдэлъфыбзэр зэраIуилъхьащтым ыуж ит.

Iэшъынэ Сусан.