Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат иунашъокIэ «Адыгэ Республикэм инароднэ сурэтышI» зыфиIорэ щытхъуцIэр Умарэ СултIан фагъэшъошагъ.

— Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къысфишIыгъэ пшъэрылъыр згъэцакIэзэ, щытхъуцIэу къыпфаусыгъэр къэзыушыхьатырэ тхылъыр, бгъэхэлъхьэ тамыгъэр къыосэтыжьых, сыгу къыздеIэу сыпфэгушIо, — къыIуагъ Адыгеим культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ, — уитворчествэ хэбгъэхъонэу, шIоу щыIэр къыбдэхъунэу пфэ­сэIо.

ЗэлъашIэрэ сурэтышIым гъогу гъэшIэгъон щыIэныгъэм къыщи­кIугъ. 1932-рэ илъэсым Кощхьаблэ къыщыхъугъ. Дзэ къулыкъур Германием щихьыгъ. 1952-рэ илъэсым сурэтышIэу Налщык Iоф щишIэу ригъэжьагъ. Бгъэфедэн плъэкIыщт искусствэм нахь пыщагъэу сурэтхэр ышIыхэзэ, чIыопсым, тарихъым, лъэпкъэу зыщыщым яхьылIэгъэ сурэтхэр гукIэ къыхихынхэр шэнышIу фэ­хъугъ.

ЧIыопсым ехьылIэгъэ сурэтитфымэ осэ ин къафашIыгъ, СССР-м исурэтышIхэм я Союз аштагъ. ШIыкIэу графикэр ыгъэфедэзэ, «Адыгеир сихэгъэгу», «Пушкиныр Кавказ щыI», «Адыиф», «Адыгэ намыс» зыфиIохэрэр, нэмыкIхэри ышIыгъэх.

Лъэпкъым ифольклор, адыгэхэм ятарихъ, шэн-хабзэхэм, нэмыкI­хэм афэгъэхьыгъэхэр щыIэны­гъэм къыхихыгъэх. Ылъэгъурэм сурэтыр тыришIыкIыныр ыгу зэрэрихьырэр иIофшIагъэхэм къащигъэлъэгъон ылъэкIыгъ.

Кавказ къушъхьэхэр Адыгеим зэрэщилъэгъухэрэм, Къэбэртэе шъолъырым, Дагъыстан, Шапсыгъэ, нэмыкIхэм якъушъхьэхэм еплъыкIэу афыриIэр исурэтхэм къащиIотагъ.

IэпэIасэм къыра­IуалIэрэр

— Тарихъым, искусствэм яхьылIэгъэ сурэтхэр тэгъэлъапIэх, — къытиIуагъ зэлъашIэрэ археологэу, Адыгэ Республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу, республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» игъэцэкIэкIо куп хэтэу Тэу Ас­лъан. — Умарэ СултIан фэдэхэу тилъэпкъ, республикэм ятарихъ цIыфхэм алъызыгъэIэсыхэрэм яшIушIагъэ тэгъэлъапIэ. Лъэпкъ зэфэшъхьафхэм, ныбжьыкIэхэм тикультурэ ашIэнымкIэ сурэтышI IэпэIасэр кIэлэегъаджэм фэтэ­гъадэ.

«Адыгеим икультурэ икIэнхэр» зыфиIорэ тхылъэу къыдагъэкIыгъэм ыкIышъо Умарэ СултIан сурэтэу ышIыгъэр щытэлъэгъу. Революцием, граждан заом, пщынэо цIэрыIоу М. Хьагъэуджым афэгъэхьыгъэ сурэтхэр тарихъым епхыгъэх.

Хэгъэгу зэошхор зэрилъэгъурэ шIыкIэр исурэтхэм ащ къащегъэлъагъо. Украинэм ипсэупIэу Дьяково лIыхъужъэу щыфэхыгъэ Андырхъое Хъусен ищыIэныгъэ къызэрыкIоу щытыгъэп. Графикэм, живописым къащеты Хъ. Андыр­хъуаем исаугъэт теплъэу иIэр.

Тыкъэзыуцухьэрэ дунаим икъэу­хъумэн, цIыфым ищыIакIэ сурэтышIыр искусствэм иамалхэмкIэ алъэIэсы. Къушъхьэхэм ахэт къуаджэхэм, диным къапкъырыкIызэ, сурэтышIым цIыфым ипсэукIэ къегъэлъагъо.

Унагъор. Обществэр, шэн-хабзэхэр зэрэзэпхыгъэхэр къыгъэ­лъагъохэ зыхъу­кIэ, зэгъэпшэнхэр ешIых. Нартхэм япсэукIэ зыфэдагъэм саурэтышIыр щыгъуаз. Сэтэнае итеплъэ бэ къепIолIэн плъэкIыщтыр. Адыгэ лъэп­къым тхьамыкIагъо къыфэзыхьыгъэ Кавказ заом, адыгэу дунаим тетхэм языкIыныгъэ гъэпытэгъэным, фэшъхьаф­хэм сурэтышIыр иIофшIагъэхэмкIэ алъыIэсыгъ.

Мамыр псэукIэм игъэдэхэн зэригъэгумэкIырэр итворчествэ игъэкIотыгъэу къыщигъэлъэгъуагъ. «Адыгэ Рес­публикэм изаслуженнэ сурэтышI» зыфи­Iорэ щытхъуцIэр илъэ­сыбэ Iоф­шIагъэм къыкIэкIуагъ.

Адыгэ Рес­публикэм культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ сурэты­шIым ыдэжь зэрэкIуагъэр, ти ЛIышъхьэу Къум­пIыл Мурат зыкIэтхэ­жьыгъэ тхы­лъыр зэрэ­ритыжьыгъэр лъэ­шэу гуапэ щыхъугъ Ума­рэ СултIан. «Тхьа­шъуе­гъэпсэу. СиIофшIагъэ уасэ къызэрэ­фэ­шъу­шIыгъэр сигуапэ», — къы­Iуагъ Умарэ СултIан.

2022-рэ илъэсыр къэралы­гъом щыпсэурэ лъэпкъ­хэм яискусствэрэ якультурнэ кIэнрэ я Илъэс. Умарэ СултIан исэнэхьаткIэ цIыфхэм зэралъыIэсырэр исурэтхэм къа­Iуатэ. ШIушIагъэу иIэр лIэужхэм, искусствэм Iоф щызышIэхэрэм щысэшIу афэхъу. ЖъоныгъуакIэм и 5-м С. Умарэм ыныбжь илъэс 90-рэ хъущт. Искусствэр ищыIэныгъэ щыщ зэрэ­хъугъэм ар рэгушхо.

ЕмтIылъ Нурбый.