Хэгъэгум ищыIакIэ зыпкъитныгъэу фэхъугъэм ишIуагъэкIэ, ыпэрэ илъэс заулэм Урысые Федерацием ыкIи ащ дыкIыгъоу Адыгэ Республикэм ясоциальнэ-­экономикэ щыIакIэ хэхъоны­гъэшIухэр ышIыхэу ыублэгъагъ. Ау хэгъэгу пстэуми ящыIакIэ ыпэкIэ лъыгъэкIотэгъэным фэлэжьэрэ зэпхыныгъэхэу зэды­ряIэхэр къыукъуагъ США-м къыщежьэгъэ финанс кризисэу зэрэдунаеу зэлъызыштагъэм. Экономикэ зэпхыныгъэшхо США-м дытиI ыкIи ащ ихэхъоныгъэхэм яфэмэ-бжьымэ занкIэу къытлъэIэсы пIон умылъэ­кIыщтми, ащ къыщежьэгъэ къиныгъор къытлъымыIэсын ылъэкIыгъэп ыкIи тапэкIи ащ игугъу тшIынэу Iаджри къыхэ­кIынкIи пшIэхэнэп. Сыда пIомэ Урысыер хэпшIыкIэу ыпэкIэ лъыкIуатэу зэрэригъэжьэгъа­­гъэр бэкIэ ащ къызэтыриIэ­жагъ.Тэ къызэрэтшIошIырэмкIэ, къиныгъохэр ыкIи бюджетым икъэкIуапIэхэм чIэнагъэу ашIыгъэр ащи нахьыбэн ылъэкIыщтыгъэ тихэгъэгу иэкономикэ сырьем иIугъэкIын бэкIэ епхыгъэу щымытыгъэмэ.

Къы­зышIогъэшIыгъуай экономикэр зэрэгъэпсыгъэщтыгъэр совет хабзэм илъэхъан зэрэщытыгъэм фэдэу предприятие пстэу­ми акIуачIэ изэу Iоф ашIэщты­гъэмэ ыкIи ахэм янахьыбэр къэуцунхэу хъугъагъэмэ. IофшIэн зи­мыIэхэм япчъагъэ непэ миллион зытIум ехъугъэу къаIомэ, ыпшъэкIэ къызэрэщытIуагъэм тетэу хъугъагъэмэ, а пчъагъэр зынэсын ылъэкIыщтыгъэри джащ фэдэу къэшIэгъуае.

Хэгъэгум ыкIи тиреспубликэ экономикэ чIэнагъэхэр ашIы­гъэхэ нахь мышIэми, щыIэ­ныгъэр къызэтеуцуагъэп. Ары пакIошъ, хэхъоныгъэхэр зыфэ­хъугъэ лъэныкъохэри щыIэх. Мары, ыпэрэ илъэсым гъунапкъэу аштэгъагъэм тIэкIу къы­щагъэкIагъ нахь мышIэми, гъэрекIуи республикэм ичIы­гулэжьхэм лэжьыгъэ бэгъуагъэ къахьыжьыгъ пIон плъэкIыщт. ЩытхъугъэкIэ хэгъэунэфы­кIы­гъэмэ хъущт лэжьыгъэм гектар телъытэу къарагъэтыгъэмкIэ гъэрекIо Адыгеим ЮФО-м ятфэнэрэ чIыпIэр зэрэщиубытыгъэр. 2008 - 2009-рэ илъэсхэр пштэмэ, а къэгъэлъэгъуакIэмкIэ Адыгеим Краснодар краим ыуж итэу ятIонэрэ чIыпIэр Урысыем щиубытыгъагъ. Джащ фэдэу гъомылэпхъэ продукциер цIыфхэм сыдигъокIи ящыкIагъэу зэрэ-щытым ишIуагъэкIэ перерабаты­вающэ отраслэм ыкIи сатыум яIофшIакIи нахь къызэтенагъ пIомэ ухэукъощтэп. Инвести­циехэми бэшхо къащымыкIа-гъэу, ары пакIошъ, ахэхъуагъэу пIоныр нахь тэрэз. Пчъагъэхэм нафэ къызэрашIыгъэмкIэ, мылъку шъхьаIэм халъхьэрэ инве­стициехэмкIэ гъэрекIо ыпэрэ илъэс гъунапкъэхэм къарагъэ­хъугъ, прогнозхэр проценти 105-рэ Iэпэ-цыпэу агъэцэкIэ­жьы­гъэх. 2008 - 2009-рэ илъэс­хэм тиреспубликэ сомэ миллиарди 6-рэ миллион 902-м ехъу зыхэхьэгъэ инвестиционнэ проект 28-рэ щагъэцэкIэжьыгъ ыкIи ащ ишIуагъэкIэ IофшIэпIэ чIы-пIэ 3779-рэ къызэIуахын алъэкIыгъ. Тэхъутэмыкъое районым ООО-у «ИКЕА МОС»-м щигъэпсыгъэ сатыушIыпIэм изакъоу IофшIэпIэ чIыпIэ мини 3 къытыгъ.

Аужырэ илъэс заулэм тиреспубликэ мылъку шъхьаIэм хэ­хьэрэ объектхэр гъэпсыгъэнхэм пае ахъщэшхо щагъэфедагъ. 2007 - 2009-рэ илъэсхэр пштэмэ, гурытымкIэ илъэс къэс сомэ миллиарди 2-м ехъу къэралыгъо мылъкоу объект зэфэшъхьафхэм ягъэпсын пэIуагъахьэщтыгъ. Анахьэу ащ гухэлъэу фыряIагъэр ыпэкIэ рагъэжьэгъэ псэуалъэхэу ныкъошIэу щытыгъэхэр ухы­жьыгъэнхэр ары. КIэуххэм нафэ къызэрашIыгъэмкIэ, агъэпсырэ объектхэм япроцент 60-р ухы­жьыгъэным гъэрекIо мылъку пэIуагъэхьагъ. Ащ фэдэ Iоф­шIагъэ тиреспубликэ къыща­гъэлъагъоу аужырэ илъэсхэм къыхэкIыгъэп. А IофшIэныр лъагъэкIуатэзэ, 2009-рэ илъэсым иикIыгъо ехъулIэу Адыгеим зэкIэмкIи объект 49-рэ щатыгъ. Нахь мэхьанэ шъхьаIэ зиIэхэм ащыщых Адыгэкъалэ щатыгъэ гурыт еджапIэу сомэ миллиони 147, 3-рэ зыпэIуагъэхьагъэр, поселкэу Гъозэрыплъэрэ Лэгъо-Накъэрэ зэзыпхыхэрэ гъогум иятIонэрэ чэзыоу сомэ миллион 295,7-рэ проект-сметэ уасэу зиIэр, нэмыкIхэр.

Борис Ельциным илъэхъан  Урысыем иэкономикэ ныбжьи зыкъимыIэтыжьыщтэу къытщыхъущтыгъэми, илъэс зэ­кIэлъыкIохэм хэгъэгур ылъэ теуцожьэу ыкIи хэхъоныгъэхэр ышIыхэу ыублэжьыгъагъ. Джащ фэдэу аужырэ илъэситIум бэрэ зигугъу тшIырэ дунэе финанс кризисри зэгорэм зэкIэкIо­жьыщт. Ащ ифэмэ-бжьымэ-
хэри къэлъагъохэу фежьагъ. Непэ инвесторхэм чаныгъэшхо къахэмыфэгоми, ахэми заужьыжьыщт. Арышъ, Адыгеим иинвестиционнэ проектхэм ыкIи предложениехэм ахэгъэхъогъэным етIупщыгъэу Iоф дашIэ. Ащ тегъэпсыкIыгъэу инвестиционнэ проект ыкIи предложение 45-рэ агъэхьазырыгъ. Ахэр гъэцэкIэ­жьыгъэнхэм пае сомэ миллиард 41-рэ гъэфедэ­гъэн фае.

Проект анахь гъэшIэгъонхэу ыкIи мылъкушхо зыпэIугъэ­хьагъэн фаехэм ащыщхэми ацIэ къетIон тлъэкIыщт. Ахэм ахэхьэ турист-зыгъэпсэфыпIэ комплексэу «Хьаджэхъу». Ащ ишIын сомэ миллион 943,1-рэ пэIу­гъэхьагъэн фае. Джащ фэдэу сомэ миллион 850-рэ инвесторхэм халъхьащт Тэхъутэмыкъое районым щагъэпсыщт былым- гъэпщэрыпIэ комплексым. Электроэнергиер объектхэм икъоу аIэкIэгъэхьэгъэным ыкIи ар къазэрафекIурэм къыкIе­гъэ­чыгъэным тегъэпсыкIыгъ псыхъоу Шъхьэгуащэ гидроэлектростанцие цIыкIухэр щыгъэпсыгъэнхэм ехьылIэгъэ проектыр. Ар зэшIохыгъэным инвести­циехэу сомэ миллион 688-рэ ищыкIагъ. Джащ фэдэу Теуцожь районым коттедж шIыкIэм тегъэпсыкIыгъэ поселкэ щагъэпсы ашIоигъоу рахъухьагъ. А гухэлъыр гъэцэкIэжьыгъэным сомэ миллиарди 4-рэ миллион 900-рэ пэIугъэхьагъэн фае. Мыекъопэ районым щашIынэу агъэнэфэгъэ гипсышI заводым сомэ миллион 330-рэ пэIугъэхьэгъэн фаеу проект-сметэ тхылъхэм агъэ­нафэмэ, Красногвардейскэ районымкIэ чылагъоу Штурбинэм щашIыщт чырбыщгъэжъэ заводым инвестициехэу ищы­кIагъэр сомэ миллиард 1,7-м нэсы.

ЗыцIэ къетIуагъэхэр мылъкур нахьыбэу зищыкIэгъэ объектхэр архэмэ, республикэм икъалэхэм ыкIи ирайонхэм ащагъэпсыщт нэмыкI псэолъэ зэфэшъхьафхэри агъэнэфагъэх. ЗэкIэ ахэр зыте­лъытэгъэхэ гухэлъыр продукциер нахьыбэу къыдэгъэкIыгъэныр ыкIи ащ дыкIыгъоу бюджетым икъэкIуапIэхэм ахэгъэхъогъэныр, IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр гъэпсыгъэнхэр, производствэр къыхагъэлажьэзэ социальнэ Iофы­гъохэри чIыпIэхэм ащызэшIохы­гъэнхэр ары. Мылъкум епхыгъэ къиныгъохэр къазэрафыкъо­кIыгъэхэм ыпкъ къикIэу ыкIи ыпшъэкIэ къызэрэщытIуагъэу, инвесторхэм акIуачIэ къыщы­кIагъэшъ, зыцIэ къетIогъэ объект­хэм къижъукIэу непэ IофшIэнхэр ащэкIох пIон умылъэкIыщтгоми, зэ егъэжьа­гъэ хъугъэ объектыр зэраухы­жьыщтым ыкIи мылъкоу халъхьагъэр хьаулые зэрамышIы­щтым тицыхьэ тедгъэлъы тшIоигъу. Аужыпкъэм, инвесторым имылъку гъэпсын Iоф­шIэным зыкIыхилъхьэрэр ар ыгъэлажьэзэ федэ къыхьыжьыным щэгугъышъ ары.

СЭХЪУТЭ Нурбый.