ТелъхьапIэхэм алъымыхъухэу ыкIи хэкIыпIэ пстэури агъэфедэзэ акъылыгъэ хэлъэу зиIоф­шIэн зэхэзыщэхэрэм сыди­гъокIи гъэхъэгъэшIухэр ашIых. Ахэм афэдэхэм ящытхъу пIо­тэныр атефэ ыкIи ащ гуха­хъуи гушхуагъи къеты. Къыт­фаIота­гъэхэм ыкIи къытагъэлъэгъугъэхэм джащ фэдэ зэфэхьысыжь тагъэ­шIыгъ Мыекъопэ районым щылэжьэрэ ЗАО-у «Радуга» зыфиIорэм тызыщэIэм ыкIи ащ итхьаматэу Джармэкъо Хъызыр гущыIэгъу тызыфэхъум.

«Мыекъопэ» совхозэу N 10-р 1994-рэ илъэсым зэхагъэкIыжьи ар Iахьитфэу загощыжьым, мы акционер обществэр зэхащэ­гъагъ. Джащ къыщыублагъэу джы къызнэсыгъэм производствэу зыпылъхэм хэхъоныгъэхэр рагъэшIыхэзэ ыпэкIэ лъэ­кIуатэх. Акционер обществэм фэбапIэр гъэфедэгъэныр иотраслэ шъхьаIэу щытми, Хъызыр къытфиIотагъэхэм нафэ къызэрашIыгъэмкIэ, отраслыбэ къызэлъызыубытырэ хъызмэт­шIа­пIэу ар гъэпсыгъэ. Фэба­пIэм нэшэбэгу, помидор, щыбжьый зыфэпIощтхэр къызэрэ­щагъэкIыхэрэм имызакъоу, садлэжьынми пылъых, илъэс къэс нахьыбэ ашIызэ гектари 100-м нагъэсыгъэ садхэм мы­Iэрысэу къарагъэтырэр зыща­гъэ­тIылъырэ гъэучъыIалъэу тонн 500 зычIэплъхьан плъэ­кIыщтри агъэфедэ. Джащ фэдэу ежьхэм чIыгу Iахьэу яIэри, бэджэндэу аштагъэри зэрэзэхэтхэу гектар 600 фэдиз алэжьы. Ахэм коцрэ тыгъэгъазэрэ къа­ща­гъэкIых. Лэжьыгъэу къа­хьы­жьырэр хъызмэтшIапIэм ифэныкъоныгъэхэмкIэ агъэфедэ, акционерхэм лэжьыгъи тыгъэгъази аратых. Федэ къызэрагъэтыхэрэм ыкIи акционер обществэм иэкономикэ хэ­хъоныгъэхэр фэзышIыхэрэм ащыщ хьаIур къэгъэкIыгъэным пае цехэу агъэпсыгъэри.

- 2008-рэ илъэсым тифэба­пIэ продукцие тонн 1190-рэ къедгъэтыгъагъэмэ, - къе­Iуатэ Хъызыр, - 2009-рэ илъэ­сым тонн 1640-м нэдгъэсыгъ, тонн 500 Iэпэ-цыпэкIэ нахьыбэу IудгъэкIыгъ. АщкIэ зишIуагъэ къэкIуагъэр технологиякIэхэр гъэфедэгъэнхэм тызэрэтехьа­гъэр ары. КъызэтынэкIыгъэ илъэсым ыкIэхэм адэжь дунаим анахь технологие пэрыткIэ щалъытэрэм тегъэпсыкIыгъэ оборудование Израиль къыщытщэфыгъ, дгъэуцугъэ. Лотокхэм ахэдгъэтIысхьэхэзэ нэшэбэгурэ помидоррэ къэгъэкIыгъэнхэм ар тегъэпсыкIыгъ. Ащ имыза­къоу, Израиль ит фирмэ цIэрыIо горэм зэзэгъыныгъэ дэтшIыгъ гектаритIу хъурэ чIыпIэм фэ­бапIэ щытфигъэпсынэу. Ар зытшIыкIэ фэбапIэхэм илъэсым къыкIоцI продукциеу къядгъэтырэр тонн минихым нэдгъэсын тлъэкIыщт.

Джырэ лъэхъаным производствэм пылъ пстэумкIи продукцием иIугъэкIын зэкIэми анахь къиныгъоу ыкIи къызэтыри­Iажэхэу гъэпсыгъэми, зигугъу къэтшIырэ акционер общест­вэмкIэ ащ къиныгъо гори пы­лъэп. Зэзэгъыныгъэ къадэзы­шIы­гъэхэм гъусэныгъэ пытэ къадыряIэу ренэу къащэщафэх. Москва къикIыхэзэ яавтома­ши­нэхэмкIэ ахэм продукциер ащэ, IуагъэкIы. ЧIыпIэ бэдзэр­шIыпIэм щыщэнхэр зыкIи ящы­кIагъэп, ащи тIэкIу щыIуа­гъэкIэу къыхэкIы нахь мышIэ­ми. Япродукцие идэгъугъэкIэ ялъэпкъэгъу производительхэм атекIох. Сыда пIомэ экологие лъэныкъомкIэ къэбзэ дэдэу щы­тых, зепщэнхэкIи Iэрфэгъух, хэкIодыкI афэхъурэп. Узхэмрэ хьацIэ-пIацIэхэмрэ ябэны­гъэ­нымкIэ щэнаутхэр агъэфедэхэрэп. Ахэм ачIыпIэкIэ биологие шIыкIэм техьагъэх. Нитрат лъэ­ныкъомкIэ япродукцие икъэбзагъэ зыми емыпхыгъэ лабораторием ренэу рагъэу­плъэ­кIу. Арышъ, щэфакIохэм тхьаусыхэ къашIэу къыхэкIы­рэп, щакIохэри ащ лъэшэу егъэ­разэх.

 - ХьаIур къызыщыдгъэ­кIырэ цехэу тиIэм продукциеу къедгъэтырэр джырэкIэ бэ пIон плъэкIыщтэп, чIыпIэм щыIуд­гъэ­кIыным нахьыбэп, - лъе­гъэ­кIуатэ икъэIотэн акционер обществэм итхьаматэ.- Ау тызыхэхьэгъэ илъэсым цехым къытырэр хьаIу тонн 25-м нэдгъэсын тыгу хэлъ. Ащ иIу­гъэкIыни къин пылъэп, псын­кIэу зэбгыращы.

ТшIогъэшIэгъонэу тызы­кIэ­уп­чIагъэхэм ащыщ агъэлэ­жьэрэ пчъагъэр зыфэдизыр, ялэ­жьапкIэ зынэсырэр, IофшIа­пIэм ищыIакIэ инэмыкI лъэны­къохэр. Игуапэу ахэми Хъызыр джэуапхэри къариты­жьыгъэх.

- Дунэе финанс кризисым ыпкъ къикIэу IофшIапIэхэм ащыщыбэмэ ащылажьэхэрэр нахь макIэ ашIыщтыгъэхэми, - еIо ащ, - тэ ар зэхэтшIа­гъэп. Ары пакIошъ, садлэжьы­ным илъэс къэс хахъо зэрэфэт­шIырэм ишIуагъэкIэ, гъэрекIо нэбгырэ 15 хъурэ бригадакIэ ащ щызэхэтщагъ, илъэсым зэкIэм­кIи нэбгырэ щэкI фэдиз тшта­гъэ. Непэ тиакционер общест-
вэ нэбгыри 180-рэ щэлажьэ ыкIи ащ къыхэхъожьы акционер 220-рэ хъурэ пенсионерхэу IэпыIэгъу тызыфэхъухэрэр. Ахэм ахъщэкIи, лэжьыгъэкIи, дагъэкIи, нэмыкIхэмкIи ти­шIуа­гъэ ятэгъэкIы. Ащи иза­къоп. Санаторнэ-курорт шIы­кIэм тетэу зэIэзэгъэнхэ фаеу хъухэрэм путевкэхэр къафэтэщэфых.

Социальнэ щыIакIэм ылъэ­ны­къокIэ Хъызыр къыIота­гъэ­хэм тядэIузэ, тшIогъэшIэгъонэу ты­наIэ зытетыдзэгъэ лъэны­къор ахэм къахэфагъ джырэ лъэхъаным ащ фэдэ шIыкIэхэм бэрэ уарихьылIэнэу зэрэщымытым ыпкъ къикIэу. Зэхэзыхы­гъэ, рихьылIагъэ щыIэми тшIэ­рэп, ау тшIомыгъэшIэгъонын тлъэкIыгъэп акционер общест­вэм иамалхэмкIэ пенсиехэр щагъэфедэхэу къызэриIуагъэр. ЗэрэщытымкIэ, аныбжькIэ бзы­лъфыгъэхэр илъэс 50-м ыкIи хъулъфыгъэхэр илъэс
55-м зынэсхэкIэ ялэжьапкIэ ды­кIыгъоу хэбзэ пенсие афа­гъэу­цуфэкIэ ежь акционер обществэм имылъку щыщ пенсие араты. Унэгъо бюджетымкIэ ар IэпыIэгъушIоу зэрэщытыр гурыIогъуаеп.

- Ащи изакъоп, - еIо Хъызыр. - Тиакционер обществэ хозрасчет шIыкIэм тегъэ­псыкIыгъэу подразделениитф щызэхэщагъ. Илъэсым Iоф зэрашIагъэм ыкIи кIэухэу къа­гъэлъэгъуагъэхэм атегъэпсы­кIы­гъэу зэфэхьысыжьхэр тшIы­хэзэ, шIухьафтынэу цIыфхэм ахъщэ дэгъу аIукIэжьэу бэрэ къыхэкIы. Мэзэ лэжьапкIэм фэгъэхьыгъэу къэпIон хъумэ, хэгъэунэфыкIыгъэмэ хъущт районым ит хъызмэтшIапIэхэу нахьыбэу къызыщагъахъэхэрэм тызэращыщыр. Арышъ, IофшIапIэр зэкIэми алъытэ, егу­гъухэзэ мэлажьэх.

Мы мафэхэм фэбапIэм Iоф­шIэнхэр етIупщыгъэу зэрэщы­кIохэрэр тлъэгъугъэ ахэм Хъызыр тазычIещэм. Помидор­шIа­пIэхэр аныбжьыкIэ Iахьи­тIоу гощыгъэх. Нахь лъагэхэм апидзэу ригъэжьагъ, ахэр яинагъэкIэ дэшхом фэдизых пIоми хъущт. НэшэбэгушIа­пIэ­хэр джырэкIэ инхэп. Анахьэу тшIогъэшIэгъоныгъэр къагъэ­кIы­хэрэм зэрадэлэжьэхэрэ шIы­кIэр ары. Лоток цIыкIухэм помидорхэри нэшэбэгухэри лъэкъо зырызхэу арысых. Ахэм трубкэ псыгъо цIыкIухэр къя­кIуалIэх. ЧIыгъэшIухэр зыхэ­гъэ­кIухьэгъэ псыр ахэм а трубкэ цIыкIухэмкIэ аIэкIагъахьэ. А шIыкIэм гъонткIо псыIэкIэ­гъэ­хьакIэкIэ еджэх. ЕтIани цIыф кIуачIэ имыщыкIагъэу, а Iоф­шIэныр компьютерым автоматикэ шIыкIэм тегъэпсыкIыгъэу егъэIорышIэ. Джащ фэдэу къэ­кIыгъэхэм къапидзэрэ къэгъа­гъэхэм ящыкIэгъэ опылениери гъэшIэгъонэу гъэпсыгъэ. Ащ пае чIыбжьэхэр агъэфедэх. Ахэр зэрысыхэрэ набгъохэр къэмлэнэ цIыкIум фэдэу гъэ­псы­гъэхэу чIыпIэ-чIыпIэу пы­лъагъэх.

- ЧIыбжьэм шIуагъэ къытэу Iоф ышIэным пае зы мэзэ пIалъ ныIэп иIэр, - еIо Хъызыр ахэм тынаIэ зэратетыдза­гъэм гу къылъитагъэу. - Ащ ыуж шIуагъэ къатыжьырэпышъ, кIэхэмкIэ зэблэтэхъух. Осэ бэдэдэ ямыIэу ахэр къэтэщэфых, ипIалъэ къызыскIэ ­зэблэтэхъух. ЕтIани къасIо сшIоигъу мы илъэсым ушэтын шIыкIэм тегъэпсыкIыгъэу болгарскэкIэ заджэхэрэ щыбжьый лъэпкъэу Голландием къыщытщэфыгъэм икъэгъэ­кIын тызэрэфежьагъэр. Ащ дэгъоу зыкъызигъэлъагъокIэ, адрэ культурэхэм афэдэу тапэ­кIэ нахь зедгъэушъомбгъущт.

Акционер обществэм ифэба­пIэхэм нэшэбэгу гектаррэ ны­къорэ ыкIи джащ фэдиз по­мидор къащагъэкIых. Хъы-
зыр къызэриIуагъэмкIэ, мэ­къуо­гъум ехъулIэу уасэхэр къе­Iы­хыхэшъ, нэшэбэгум иIу­гъэ­кIын ащ щызэпагъэу ыкIи ятIо­нэрэ гъэтIысыгъом зыфэгъэ­хьазырыгъэныр рагъажьэ. По­мидорымкIэ ащ фэдэп. Агъэ­тIы­сыгъэм тыгъэгъазэм нэс пIо­ми хъунэу продукцие къырагъэтышъ, ащ ыуж ятIонэрэ гъэтIысыгъом изыфэгъэхьазырын рагъажьэ. КIэкIэу къэпIон хъумэ, фэбапIэм илъэсым продукцие къырамыгъэтэу къыхэфэрэ пIалъэр бэп. Джащ фэдэу икIэухым къэIуагъэмэ хъущт отраслэ зэфэшъхьафхэр къызэлъаубытхэзэ зэрэлажьэхэрэм ишIуагъэкIэ акционер обществэм иэкономикэ хэпшIыкIэу агъэпытэн зэралъэкIырэр.

СЭХЪУТЭ Нурбый.

Сурэтхэр тезыхыгъэр Iэ­шъынэ Аслъан.