Продукциер нахьыбэу къыдэгъэкIыгъэнымкIи, цIыфхэм IофшIэн ягъэ­гъотыгъэнымкIи, бюджетым икъэкIуапIэхэр гъэ­тэрэзыгъэнхэмкIи предпринимательствэ цIы-кIум ыкIи гурытым гугъэ­пIэшIухэр зэрарапхыхэрэр ыкIи ащ иIофшIакIэ пэрыохъу фэхъухэрэр бэ-кIэ нахь макIэ шIыгъэнхэ зэрэфаер Урысыем ипащэхэм бэрэ къаIоу зэхэтэхы. Предприниматель IофшIэнымкIэ мы къэ­тIогъэ лъэныкъохэм ямызакъоу, непэ тынаIэ зытетыдзэн тлъэкIыщтхэр къыкъокIыгъэх. Дунэе финанс кризисэу зэкIэри зыгъэтхьаусыхэрэм на­фэ къызэришIыгъэмкIэ, лэ­жьэпIэ нахь цIыкIухэр ары нахь дэгъоу ащ щыухъумагъэ хъугъэхэр ыкIи IофшIэным ылъэныкъо-кIэ къызэтенэнхэ зылъэ­кIы­гъэхэр. Тэ къызэрэт­шIошIырэм имызакъоу, а еплъыкIэр предпринимательхэми зыдаIыгъ. Поселкэу Тульскэм дэт ООО-у «Лидер» зыфиIо­рэм, ащ чъыгаем хэ­шIыкIыгъэ пчъэхэр къы­щыдагъэкIых, ипащэу Виктор Басок джырэблагъэ тызыIокIэм къы­зэрэтиIуагъэмкIэ, ежь-
хэм къашIырэм ибагъэ икIыгъэ илъэсым хагъэ­хъон амылъэкIыгъэми, къыщагъэкIагъэп. Ащ елъытыгъэмэ, ялъэп­къэгъу предприятиешхохэм финанс кризисыр хэпшIыкIэу зэхашIагъ ыкIи къыдагъэкIы­щты­гъэм ибагъэ ызыныкъо фэдизкIэ нахь макIэ ашIын фаеу хъугъагъэ.

Муниципальнэ образованиеу «Мыекъопэ рай­оным» иадминистрацие экономикэмкIэ и ГъэIо­рышIапIэ ипащэу Нина Самойловам блэкIыгъэ илъэсым кIэухэу фэхъу­гъэхэм тащигъэгъуазэзэ къызэриIогъагъэмкIэ, районым ит гъомылэп­хъэшI предприятиехэм азыфагу нахь гъэхъэ­шIухэр къыщызыгъэлъа­гъохэрэм, зыпкъ итэу Iоф зышIэхэрэм ыкIи бюджетым икъэкIуапIэхэм дэ­гъоу ахэлажьэхэрэм ащыщ НэпшIэкъуй Рустам зипэщэ сэнэшI заводэу ООО-у «Вагрус» зы­цIэр. Ары а унэе Iоф­шIапIэм иIофшIакIэ зыщыдгъэгъозэнэу ыкIи гъэзетеджэхэм ар щы­сэ­техыпIэу ядгъэлъэгъунэу тыгу къэзыгъэкIыгъэр.

Предприятием гъэ­цэкIэкIо директорэу иI Рустам ышнахьыкIэу Алый. Ащ заводым иIоф­шIакIэ, хэхъоныгъэу ышIы­хэрэм, производствэр зэрэзэхэщагъэм, нэмыкI лъэныкъохэм тащигъэ­гъозагъ. Алый къызэри­IуагъэмкIэ, 2006-рэ илъэсым заводым игъэпсын фежьэгъагъэх ыкIи апэрэ продукцие купыр къы­кIэлъыкIогъэ илъэсым къыдагъэкIыгъагъ. Сэнэ­шIыным пыхьанхэу агу къызэкIым, апэрапшIэ ар зыхашIыкIыщтыр къыздыращыщтым ыкIи технологием гъэпсыкIэу иIэщтым изэгъэшIэн фежьэгъагъэх. Ащ пае ащы­Iагъэх Аргентинэм, Чили, Уругвай, завод зэфэшъ­хьафхэр къаплъыхьагъэх, специалистхэм адэгущы­Iагъэх ыкIи ежьхэм нахь ашIодэгъоу къыхахыгъэхэм зэпхыныгъэхэр ыкIи Iуагъэхэр адашIыгъэх. Джы сэнэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэр зыхашIыкIырэ продукциер IэкIыб хэгъэгухэм къаращы. Техно­логие гъэнэфагъэм те­гъэпсыкIыгъэу ар чIы­пIэм перерабткэ щашIы­жьышъ, нэужым бэшэ­рэбхэм, пакетхэм ара­гъахъо. А зэпстэур нэбгырэ 25-рэ зэшIозыхырэр.

Предприниматель IофшIэным хабзэмкIи цIыфхэмкIи шIуагъэу пылъхэу ыпшъэкIэ къы­щытIогъагъэхэр къе­гъэшъыпкъэжьы зы нэбгырэм къызэIуихыгъэ заводым джащ фэдиз нэбгырэ пчъагъэм IофшIэн щагъотын зэралъэ­кIы­гъэм ыкIи, къызэрэтшIо­шIырэмкIэ, къалэжьы-рэми ыгъэразэхэу Iоф зэрашIэрэм. Заводым щы­лажьэхэрэм яIофшIэн зэрэзэхэщагъэм къызэрэт­щи­гъэхъугъэмкIэ, агъэца­кIэрэри къинышхоп. Къатещхэрэп, къатесэрэп, чъыIэм хэтхэп. Анахь макIэми, аужыпкъэм къэу­цунхэ фаеу къызщы­хэкIырэми, мазэм сомэ минипшI лэжьапкIэу араты. IофшIэныр зыщы-хъой лъэхъаным мин пшIыкIуим, тIокIым на­гъэсэуи къыхэкIы. Ахэр рабоч къызэрыкIохэр ары. Специалистхэм ялэ­жьапкIэ бэкIаекIэ ащ нахьыб.

Сэнашъхьэхэм ахэшIы­кIыгъэ сэнэ лъэпкъхэу «сухойкIэ» заджэхэрэр, IэшIугъэ зиIэхэр ыкIи фэшIыкIэ гъэпсыгъэкIэ алъытэхэрэр къыда­гъэ­кIых. Джащ фэдэу пхъэ­шъхьэ-мышъхьэхэм ахэ­шIыкIыгъэхэри къашIых. Ахэр хьазыр зыхъухэкIэ, зэхэубытагъэу продукциер IузыгъэкIырэ базэу къалэу Москва дэтым занкIэу лъагъэIэсых, нэужым продукцием иIугъэ­кIынкIэ зэпхыныгъэхэр зыдыряIэ регион пстэуми афарагъащэх.

КъыдагъэкIи афара­гъэщагъэм ыуасэ икъызэ­кIэгъэкIожьын зэрэгъэпсыгъэм тызыкIэупчIэм къызэрэтаIуагъэмкIэ, зэхэубытагъэу продукциер IузыгъэкIырэ базэм зэзэгъыныгъэу дашIыгъэм тегъэпсыкIыгъэу санэу ащагъэм къыкIэкIуагъэр къызэраIукIэжьырэм пIалъэу иIэр зы мазэм къыщыублагъэу тIум нэ­сы. Ау яIофшIэн ащ бэшхокIэ къызэтыри­Iажэрэп. Анахь пэрыохъу къафэхъоу алъытэрэр аркъ ыкIи сэнэ лъэпкъхэм яIугъэкIын фэгъэхьыгъэ хэбзэ унашъохэр бэрэ зэхъокIыхэу къызэрэ­хэкIырэр ыкIи ары къэс яIофшIэн зэхэщакIэу иIэм кIэ горэхэр хэгъэхьэгъэнхэ фаеу зэрэхъурэр ары.

Заводым оборудованиеу щагъэфедэрэр зэкIэ IэкIыб хэгъэгухэм къащашIырэ лъэпкъхэм ащыщых. Ахэм производительность дэгъу яI, бэри къутэхэрэп. Къызэ­тынэкIыгъэ илъэсым кIэу­хэу фэхъугъэхэм къы­зэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, сэнэ декалитрэ мин 35-рэ къыдагъэкIыгъ ыкIи Iуа­гъэкIыгъ. Ащ нафэ къы­зэришIырэмкIэ, гуры­тымкIэ мазэм сэнэ литрэ мин 350-рэ фэдиз къы­дагъэкIы, IугъэкIакIохэм афарагъащэ.

ГухэкI нахь мышIэми, щыIэныгъэм къызэригъэ­лъагъорэмкIэ, Урысыем хабзэу илъым зыпкъи­тыныгъэшхо еплъэгъу­лIэщтэп. Мары М. Горбачевым илъэхъанэ ешъоным ебэныгъэным фэ­гъэхьыгъэ политикэу къырахьыжьэгъагъэм ыпкъ къикIэу садхэри, сэнэшъхьэ лэжьыпIэхэри агъэ­кIодыгъагъэх. А политикэм зэрарэу къыхьыгъэр джы къызнэсым рагъэ­къужьын, чIыпIэхэм Iоф­хэр зыпкъ ащарагъэуцожьынхэ алъэкIыгъэп. Ары продукциер зыхашIы­кIыщт сырьер непэ IэкIыб хэгъэгухэм къащащэфын, Урысыем къинэжьын зылъэкIыщтыгъэ мылъкур ахэм афэгъэлэжьэ­-гъэн фаеу зыкIэхъугъэр. Арэу щытми, хабзэр пэрыохъу къафэмыхъумэ, Рустам иунэе предприятие тапэкIэ хэхъоныгъэ-хэр егъэшIыгъэнхэм ехьы­лIэгъэ гухэлъышIухэр зыдаIыгъых. Заводым зырагъэушъомбгъун ыкIи сырьери чIыпIэм щагъэхьазырэу агъэпсын агу хэлъ. Ащ пае джыри зы псэуалъэ агъэпсы ыкIи сэнашъхьэр ежьхэм къа­гъэкIэу аублэ ашIоигъу. ДжырэкIэ ащ хэкIыпIэу фэхъущтыр къагъотыгъэгоп, ау а гухэлъым яшъып­къэу фэлажьэх.

ЗыцIэ къетIогъэ заводым хэбзэIахьхэмкIэ къэралыгъом ибюджет илъэ­гэпIэ пстэуми шIуагъэу къафихьырэр зыфэдизыр къэтIон тлъэкIыщтэп. Ау аркъ ыкIи сэнэ лъэпкъхэр акцизхэр зытехъохэрэм ащыщхэшъ, къашIыгъэм федэу къыкIэкIуагъэм щыщ IахьышIу хабзэм IокIэу къытшIошIы. Ар къыдэплъытэн хъумэ, къэралыгъо хабзэм нахь къыухъумэн ыкIи ылъэкIы­щтымкIэ зыдеIэн фэе отраслэхэм сэнэшIыныр ащыщэу лъытэгъэн фае.

СЭХЪУТЭ Нурбый.

Сурэтыр тезыхы­гъэр Iэшъынэ Аслъан.